De on-chain handelsmarkt: Van niche naar infrastructuur

De verschuiving naar on-chain

On-chain handel heeft een belangrijke drempel overschreden. Wat ooit een alternatieve oplossing was voor gebruikers die geen toegang hadden tot gecentraliseerde platformen, is uitgegroeid tot een structureel kenmerk van de werking van cryptomarkten, met substantiële volumes, reële inkomsten en een toenemende mate van institutionele deelname, gestimuleerd door markten die 24/7/365 actief zijn.

De verhouding tussen DEX- en CEX-spotvolume bereikte in juni 2025 een recordhoogte van 37%. On-chain perpetuele futures verdrievoudigden hun aandeel in de derivatenmarkt van 6,42% naar een recordhoogte van 24,3% in 2025. Gedecentraliseerde beurzen genereerden in 2025 een volume van $ 4,65 biljoen.

Dit lijkt geen tijdelijke piek die door één specifieke ontwikkeling wordt veroorzaakt. Het wijst eerder op een structurele migratie van handelsactiviteit van gecentraliseerde tussenpersonen naar on-chain protocollen, gedreven door verbeterde infrastructuur, post-FTX vertrouwensdynamiek en de opkomst van nieuwe kanalen voor gebruikersacquisitie die gecentraliseerde beurzen volledig omzeilen (denk aan cross-chain wallets gebouwd met smart contracts). Voor houders van Layer-1 tokens vormt deze migratie een direct mechanisme voor waardeopbouw: elke on-chain transactie verbruikt blokruimte, genereert gasvergoedingen en versterkt het economische nut van het onderliggende netwerk.

Evolutie van cryptohandel

2010-2014: Het tijdperk van de gecentraliseerde beurs. Mt. Gox en vroege gecentraliseerde orderboeken legden het model vast: custodial wallets, off-chain matching engines en het gemak (en risico) van vertrouwen op een derde partij. Bij de ineenstorting van Mt. Gox in 2014 ging 850.000 BTC verloren, wat de eerste pijnlijke les opleverde over tegenpartijrisico.

2017-2018: Eerste DEX-experimenten. EtherDelta en het 0x-protocol probeerden orderboeken on-chain te brengen. De gebruikerservaring liet te wensen over, de liquiditeit was beperkt en de gaskosten op Ethereum maakten kleine transacties onrendabel. Toch was het concept bewezen: trustless, non-custodial handel was technisch haalbaar.

2018-2020: De doorbraak van de AMM. De constante productformule van Uniswap (x * y = k) maakte orderboeken in feite overbodig. Iedereen kan liquiditeit verschaffen en elk token kan worden verhandeld, mits er vraag en aanbod aanwezig is. Dit was de fundamentele innovatie die on-chain handel schaalbaar maakte.

Zomer 2020: de DeFi-zomer. Yield farming en samengestelde DeFi-protocollen stuwden het maandelijkse volume van Uniswap van $ 170 miljoen (april 2020) naar meer dan $ 15 miljard (september 2020). On-chain handel toonde aan dat het substantieel kapitaal kon aantrekken.

November 2022: de ineenstorting van FTX. De implosie van FTX, die een tekort van $ 8 miljard in klanttegoeden achterliet, ondermijnde het vertrouwen in gecentraliseerde bewaring en versnelde de verschuiving richting het principe 'not your keys, not your coins'. De DEX-volumes stegen aanzienlijk in de weken na de ineenstorting.

2023-2025: De golf van schaalvergroting. Layer-2-rollups (Arbitrum, Optimism, Base) en Solana's high-throughput architectuur maakten on-chain handel uiteindelijk snel en kostenefficiënt genoeg om te concurreren met CEX's. Solana-transacties kosten fracties van een cent en kennen bloktijden van circa 400 ms, het soort kostenniveau en afwikkelingssnelheid dat vereist is voor algoritmische en hoogfrequente handel.

2024-2025: De memecoin-hype. Pump.fun werd gelanceerd in januari 2024 en faciliteerde tot juli 2025 de creatie van bijna 12 miljoen unieke tokens. De pijplijn (Pump.fun creëert tokens, PumpSwap faciliteert liquiditeit, Jupiter routeert handelsorders) bracht miljoenen gebruikers rechtstreeks on-chain. In januari 2026 overtrof het DEX-volume van Solana ($ 117 miljard) dat van Ethereum ($ 52 miljard), een van de weinige keren dat Solana Ethereum heeft ingehaald op het gebied van DEX-volume.

Waar het volume zich vandaag bevindt

De on-chain handelsmarkt is geen enkelvoudige handelsplaats. Het betreft een gedecentraliseerd, multi-chain ecosysteem waarin verschillende blockchains uiteenlopende handelsfuncties vervullen. Sommige zijn onderling verbonden, andere opereren geïsoleerd.

Bronnen: CoinGecko CEX & DEX Trading Activity Report 2026, The Block Data, DeFiLlama. Gegevens per mei 2026. Historisch rendement is geen garantie voor toekomstige resultaten.

Gecentraliseerde beurzen behouden nog steeds het grootste marktaandeel, zowel voor spot- als voor futuresmarkten. De richting is echter onmiskenbaar: het DEX-aandeel is gestegen van lage enkelcijferige percentages in 2022 naar consequent meer dan 10% sinds januari 2025, met periodieke uitschieters van meer dan 20 tot 30%. Het DEX-segment voor perpetuele futures groeit nog sneller en verdrievoudigde zijn marktaandeel van 6,42% naar een recordhoogte van 24,3% in 2025.

Solana DEX's verwerkten $ 254 miljard in het eerste kwartaal van 2026, bijna het dubbele van de $ 149 miljard van Ethereum. Uniswap op Ethereum noteerde in augustus 2025 een recordmaandvolume van $ 125 miljard.

Bronnen: DeFiLlama. Gegevens per mei 2026. Historisch rendement is geen garantie voor toekomstige resultaten.

Zes modellen van on-chain handel

On-chain handel heeft zich ontwikkeld tot zes onderscheidende modellen, die elk inspelen op verschillende gebruikersbehoeften:

Geautomatiseerde market makers (AMM's): liquiditeitspools met algoritmische prijszetting. Belangrijkste spelers: Uniswap ($ 3,6 miljard TVL, $ 8 miljard+ wekelijks volume), PancakeSwap, Curve.

On-chain orderboeken (CLOB's): traditionele limietorderboeken die volledig on-chain functioneren. Belangrijkste spelers: Hyperliquid, dYdX, Orderly.

DEX-aggregators: routeren transacties over meerdere handelsplatformen voor optimale uitvoering. Belangrijkste spelers: Jupiter, 1inch, Paraswap, CoW Swap.

Intent-based/solver-netwerken: gebruikers specificeren het gewenste resultaat, waarna concurrerende solvers de transactie off-chain afhandelen en on-chain settelen. Belangrijkste spelers: UniswapX, CoW Protocol, Across.

Perpetuele DEX's: on-chain leveraged derivaten zonder vervaldatum. Het snelst groeiende segment. Belangrijkste spelers: Hyperliquid (de grootste qua perp DEX-marktaandeel, $ 633 miljard volume in Q1 2026), Jupiter Perps, Grvt, dYdX.

Launchpads/bonding curves: tokencreatie en initiële prijsbepaling via geautomatiseerde curves. Belangrijkste spelers: Pump.fun (meer dan 11 miljoen tokens, $ 814 miljoen omzet), PumpSwap, Virtuals Protocol.

Deze zes modellen vormen een onderling verbonden pijplijn. Launchpads creëren tokens, AMM's leveren liquiditeit, aggregators optimaliseren routing, CLOB's voegen diepte toe, perp DEX's faciliteren hefboomwerking en solvers optimaliseren de uitvoering. Alle lagen genereren vergoedingen die doorstromen naar de onderliggende Layer-1-netwerken (of, waar van toepassing, naar het protocoltoken zoals UNI).

Perps gaan on-chain

Perpetuele futures genereren in april 2026 meer dan $ 3 biljoen aan maandelijks volume op gecentraliseerde beurzen. De migratie van deze markt naar on-chain platforms vormt de meest ingrijpende structurele verschuiving die momenteel plaatsvindt.

Bronnen: CoinGecko, The Block Data, DeFiLlama. Gegevens per mei 2026. Historisch rendement is geen garantie voor toekomstige resultaten.

In het eerste kwartaal van 2026 bedroeg het on-chain volume in perps op de top 10 platforms $ 2,43 biljoen, waarvan Hyperliquid $ 619 miljard voor zijn rekening nam. Hyperliquid is inmiddels goed voor circa 6% van de wereldwijde perps-markt (CEX en DEX gecombineerd) en breidt zich snel uit naar non-crypto assets, waarbij grondstoffen zoals olie nu 24/7 op het platform worden verhandeld. HIP-3 stelt iedereen met minimaal 500.000 HYPE in staat om perp-markten te lanceren via een Nederlands veilingproces dat elke 31 uur plaatsvindt.

Wat drijft de verschuiving?

Het brede aanbod van Hyperliquid op het gebied van perps stelt iedereen in staat om 24/7 te handelen in vrijwel elke belegging. Het leeuwendeel van het volume van Hyperliquid is toe te schrijven aan algoritmische handel. Het platform is specifiek ontworpen voor hoogfrequente handel, in combinatie met een API-first benadering die erop wijst dat professionele handelaren verantwoordelijk zijn voor een groot deel van het volume. Dit wordt bevestigd door het gegeven dat de top 20 handelaren goed zijn voor meer dan 20% van het totale handelsvolume op Hyperliquid.

Hyperliquid loopt voorop in de on-chain trend van perps en biedt CEX-achtige handelsvoorwaarden zonder concessies te doen aan de gedecentraliseerde infrastructuur. Het feit dat het platform open blijft buiten de traditioneel erkende handelsuren is bijzonder waardevol gebleken voor handelaren die hun posities willen afdekken. Dit stelt professionele handelaren in staat posities langer aan te houden in plaats van deze vóór sluiting van de markt te moeten afwikkelen.

AI-agenten als de volgende golf: autonome AI-agenten met on-chain portemonnees vertegenwoordigen een nieuwe categorie DEX-gebruikers. Agents kunnen 24/7 handelen op vergelijkbare wijze als geautomatiseerde, algoritmegebaseerde handelsstrategieën, de uitvoering over verschillende handelsplatformen optimaliseren en uiteindelijk meer volume genereren dan menselijke handelaren. In tegenstelling tot eenvoudige geautomatiseerde strategieën of algoritmen kunnen agents echter methoden toepassen die met een statisch script niet realiseerbaar zijn. Hoewel de meeste agents momenteel nog afhankelijk zijn van menselijke operators of goedkeurders, zou de toekomst meer autonome handelsmogelijkheden kunnen brengen dankzij AI-agentprotocolstandaarden en identiteitsframeworks.

Risico's en uitdagingen

Smart contract-risico blijft de meest directe bedreiging. De KelpDAO-hack in april 2026 veroorzaakte meer dan $ 13 miljard aan TVL-uitstroom sectorbreed. MEV en front-running onttrekken waarde aan reguliere gebruikers door middel van sandwichaanvallen. De duurzaamheid van memecoins is een aandachtspunt: circa 90% van het Solana DEX-volume werd gedreven door memes, waarbij minder dan 1% van de Pump.fun-tokens ooit is doorgegroeid. De onzekerheid op het gebied van regelgeving voor DEX's en de kloof in gebruikerservaring voor het brede publiek blijven belangrijke tegenwindfactoren.

Waarom L1-tokens waarde opvangen

Elke on-chain transactie verbruikt blokruimte op het onderliggende Layer-1-netwerk. Dit creëert een directe, meetbare relatie tussen het handelsvolume en de waardeaccumulatie van L1-tokens. Terwijl individuele DEX-protocollen opkomen en verdwijnen, vangen de onderliggende L1-netwerken waarop zij draaien waarde op, ongeacht welk protocol uiteindelijk dominant wordt.

Bronnen: DeFiLlama. Schattingen gebaseerd op DEX-gerelateerd gasverbruik als aandeel van de totale netwerkvergoedingen. Gegevens per mei 2026. Historisch rendement is geen garantie voor toekomstige resultaten. Het cijfer voor Ethereum is exclusief de grote L2's (Arbitrum, Optimism, Base).

Hyperliquid (HYPE): Hyperliquid realiseerde in 2025 een winst van $ 900 miljoen met slechts 11 medewerkers, waarmee het de meest winstgevende startup per werknemer wereldwijd is (buiten crypto). Meer dan 97% van de protocolinkomsten vloeit naar het Assistance Fund dat HYPE-tokens terugkoopt, wat resulteert in structurele koopdruk. Risico: HYPE wordt geconfronteerd met concentratierisico's, aangezien de liquiditeit, validatorcapaciteit en tokenwaarde alle sterk afhankelijk zijn van respectievelijk een beperkt aantal platformen, entiteiten en toepassingen.

Solana (SOL): de meest evidente begunstigde, aangezien Solana in januari 2026 meer DEX-spotvolume verwerkte dan Ethereum. Een hoger handelsvolume verhoogt direct de inkomsten van validators en de vraag naar SOL. De activiteit van ontwikkelaars groeide in 3 jaar met 463% (gemeten in wekelijks geïmplementeerde contracten). Risico: aanzienlijke afhankelijkheid van het handelsvolume in memecoins, dat mogelijk cyclisch of slechts tijdelijk van aard is.

Ethereum (ETH): behoudt de diepste liquiditeit voor large-cap paren en de breedste institutionele adoptie. De TVL van Uniswap van $ 5,9 miljard (recordhoogte van augustus 2026) verankert het ecosysteem. De EIP-1559 verbranding van transactiekosten betekent dat hoge activiteit de ETH-aanvoer direct vermindert. Risico: migratie van volume naar andere L1's en L2's vermindert de inkomsten uit mainnetkosten.

BNB Chain (BNB): met een marktaandeel van meer dan 85% en recordvolumes is PancakeSwap een belangrijke handelsplaats voor particuliere handelaren. De BNB burn koppelt handelsactiviteit aan tokenschaarste. Risico: geconcentreerde afhankelijkheid van Binance.

Base: de L2 van Coinbase heeft zich snel ontwikkeld dankzij Aerodrome en door zich te positioneren voor institutionele DeFi. Geen native token, maar de activiteit draagt waarde bij aan ETH via L2-afwikkeling. Risico: afhankelijkheid van Ethereum als L1.