Olieproblemen in Iran: Geopolitiek en mondiale energiemarkten

Belangrijkste conclusies:

• Dit zou wel eens meer dan een tijdelijke oliecrisis kunnen zijn. De geopolitieke escalatie in Iran valt samen met een beperkt structureel aanbod, waardoor de kans op langdurige verstoringen groter is dan die op een kortstondige risicopremie.
• De energiemarkten krijgen te maken met slinkende voorraden. Beperkte productie van OPEC+ (de Organisatie van Olie-exporterende Landen en haar bondgenoten) en verstoringen in de Straat van Hormuz vergroten de kans dat de prijs van ruwe olie boven de 60 dollar per vat blijft.¹
• De megatrends op het gebied van de vraag blijven zich in een steeds sneller tempo ontwikkelen. Kunstmatige intelligentie, elektrificatie en de uitbreiding van de infrastructuur zorgen voor een toename van de vraag naar energie en grondstoffen op de lange termijn, terwijl de flexibiliteit van het aanbod afneemt.

Zoals we onlangs hebben opgemerkt, speelt de geopolitieke situatie een grote rol bij de wereldwijde prijzen van olie en LNG (vloeibaar aardgas). De aanvallen op Iran en het risico op escalatie in een regio die cruciaal is voor de wereldwijde energiestromen, maken duidelijk hoe snel zorgen over de energievoorziening weer de kop kunnen opsteken. Hoewel geopolitieke dynamiek duidelijk van invloed zijn op de prijsontwikkeling op korte termijn en een ‘risicopremie’ creëren, is het uiteindelijk het evenwicht tussen vraag en aanbod dat de fundamentele richting van de prijzen bepaalt.

De term ‘risicopremie’ suggereert een tijdelijk effect, en vaak is dat ook zo. Het is niet ongebruikelijk dat de olieprijzen met 5 tot 10 dollar per vat (per vat ruwe olie) stijgen na grote internationale verstoringen². De markten zijn soms bijna ongevoelig geworden voor eenmalige gebeurtenissen. Dit moment voelt anders.

In plaats van een tijdelijke schok, zouden we wel eens in een situatie terecht kunnen komen die maanden aanhoudt. Het is zeer waarschijnlijk dat de aanvoer van ruwe olie en LNG zal worden verstoord, mogelijk voor een aanzienlijke periode. De gevolgen reiken verder dan alleen het risico op negatieve berichtgeving en strekken zich uit tot de structurele werking van het energie-ecosysteem.

Risicopremie voor Iraanse olie versus structurele verstoring van het aanbod

Recente ontwikkelingen hebben de prijsdynamiek van ruwe olie en LNG duidelijk, maar niet geheel onverwacht, veranderd. De eerste reacties op de aandelen- en grondstoffenmarkten in de Golfregio weerspiegelden een impulsmatige volatiliteit, met koersschommelingen tussen de 5 en 10 procent die zich gedeeltelijk weer stabiliseerden. Beleggers hoopten aanvankelijk op een beperkte reactie.

We blijven ervan uitgaan dat het onwaarschijnlijk is dat er duurzame onderhandelingen tot stand zullen komen, waardoor de kans op een dodelijk, ontwrichtend en langdurig conflict toeneemt. De structurele gevolgen kunnen zich uitstrekken tot de infrastructuur, het vervoer, de productie en de raffinage. Zelfs vroege maatregelen zullen waarschijnlijk een domino-effect teweegbrengen in het hele olie- en LNG-ecosysteem.

Verschillende ontwikkelingen ondersteunen deze visie:

• Leiderschapsvacuüm en risico op vergeldingsmaatregelen
  De dood van vooraanstaande Iraanse leiders en beloften van wraak zorgen voor grote onzekerheid. Een machtsvacuüm vergroot de kans dat er zonder veel terughoudendheid doortastende maatregelen worden genomen.

• Verstoring van het verkeer in de Straat van Hormuz
  Het scheepvaartverkeer door de Straat is stilgelegd vanwege aanvallen op tankers, en de belangrijkste havens in de regio hebben hun activiteiten opgeschort. Ongeveer 15 tot 20% van de wereldwijde ruwe olie en ongeveer 20% van het LNG wordt via de Straat van Hormuz vervoerd³. Hoe langer deze situatie voortduurt, hoe ingrijpender de gevolgen voor de wereldwijde energiemarkten.

• Beperkte reactie van OPEC+
  De OPEC+ heeft besloten de productieverhogingen te hervatten, met een toename van 206.000 vaten per dag, wat slechts iets meer is dan in eerdere plannen was voorzien⁴. Dit wijst erop dat de groep niet bereid is, of, naar onze mening, niet in staat is, de productie voldoende op te voeren om mogelijke regionale verstoringen te compenseren.

• Golfstaten isoleren Iran
  De Golfstaten – waaronder Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Oman, Koeweit en Bahrein – hebben hun standpunt verhard, waardoor Iran vrijwel volledig is geïsoleerd. Dit vergroot het risico op vergeldingsaanvallen en maakt de kans op een ernstig en langdurig conflict groter.

Alles bij elkaar genomen wijzen deze factoren erop dat de olieprijzen deze situatie op langere termijn zullen weerspiegelen, en niet slechts voor de komende dagen. Op langere termijn zouden de gevolgen kunnen leiden tot een aanzienlijke opwaartse druk in het geval van een langdurige verstoring; een snelle diplomatieke oplossing of de-escalatie zou daarentegen neerwaartse druk op de prijzen kunnen uitoefenen.

Scenario's voor de olieprijs: Waarom de prijs van ruwe olie boven de 60 dollar per vat zou kunnen blijven

Zelfs vóór de meest recente escalatie in Iran bleek uit scenarioanalyses van uiteenlopende uitkomsten – variërend van onderhandelingen in een vroeg stadium tot aanhoudende aanvallen en agressieve maatregelen van de OPEC+ – al dat de prijzen voor ruwe olie waarschijnlijk structureel hoog zouden blijven. De opkomende structurele verstoringen versterken dat standpunt alleen maar en kunnen het evenwicht mogelijk naar een hoger niveau tillen. Anderzijds zou een snelle afname van de spanningen of een vertraging van de vraag kunnen leiden tot aanzienlijk lagere prijzen.

De investeringsanalyse

In deze context lijkt het verhaal over de ´nul-eindwaarde´ van traditionele energiebronnen in rook te zijn opgegaan. In plaats daarvan zien we:

• Lage waarderingsratio’s
• Solide balansen
• Sterke toezeggingen op het gebied van dividenduitkeringen en aandeleninkoop

Ruwe olie, LNG en de bedrijven die deze produceren, doen doorgaans wat ze moeten doen op het moment dat ze dat moeten doen. In een wereld waarin de structurele vraag toeneemt en het aanbod beperkt is, zou deze sector beter kunnen blijven presteren dan de markt, hoewel de toekomstige prestaties onzeker zijn en verliezen mogelijk zijn.

Dit moment voelt anders aan, niet omdat geopolitieke factoren belangrijker zijn dan voorheen, maar omdat ze samenvallen met een krapper wordend structureel aanbod en een versnellende vraag op de lange termijn.

Als u meer inzichten wilt ontvangen, meld u dan aan voor onze nieuwsbrief.