Vier jaar JEDI: de ruimte-economie met overtuiging ondersteunen

SpaceX, Virgin Galactic en Gogo worden uitsluitend ter illustratie genoemd om structurele ontwikkelingen in de ruimte-economie te beschrijven. Deze bedrijven worden op het moment van schrijven niet aangehouden door de VanEck Space Innovators UCITS ETF (JEDI). Verwijzingen naar specifieke bedrijven vormen geen aanbeveling om enig effect te kopen of te verkopen. In het verleden behaalde resultaten zijn geen betrouwbare indicator voor toekomstige resultaten.

In juni 2022 bevond de commerciële ruimte-economie zich nog aan de rand van de radar van de meeste beleggers. De lanceringskosten daalden en een nieuwe generatie bedrijven kwam op buiten de traditionele lucht- en ruimtevaartreuzen – maar er waren nog slechts weinig beleggingsvehikels beschikbaar om in het thema als geheel te beleggen. VanEck zag een structurele verschuiving in de maak en bouwde een van Europa's eerste ETF's die hieraan werd gewijd. Vier jaar later is ruimte geëvolueerd van een nichecuriositeit tot een van de meest verwachte belegbare thema's.

Een thema vroeg identificeren, en eraan vasthouden

Thematisch beleggen berust op een eenvoudig maar veeleisend principe: een structurele verschuiving herkennen voordat deze gemeengoed wordt en belegd blijven gedurende de jaren die nodig zijn voordat deze zich ontvouwt. Vroeg zijn is slechts de helft van de discipline; de overtuiging om koers te houden is wat een langetermijnthema de ruimte geeft om zich te ontwikkelen. Als pionier in thematisch en innovatief beleggen sinds 1955 heeft VanEck zijn reputatie opgebouwd door toegang te bieden tot ideeën voordat deze de mainstream bereiken, van goud en natuurlijke hulpbronnen tot halfgeleiders, defensie, quantum computing en nu ruimte.

Dat is waar VanEck voor staat: onze klanten helpen toegang te krijgen tot de marktkansen van morgen met zorgvuldig ontwikkelde producten en een langetermijnperspectief in plaats van beloftes.

Vier jaar, gekenmerkt door mijlpalen

Toen het fonds in juni 2022 werd gelanceerd, bevond de commerciële ruimte-economie zich nog aan de rand van de radar van de meeste beleggers. De lanceringskosten waren in het voorgaande decennium sterk gedaald, satellieten werden aanzienlijk capabeler en een nieuwe generatie beursgenoteerde bedrijven kwam op buiten de traditionele lucht- en ruimtevaartreuzen.

Gedurende een groot deel van 2022 en 2023 was de vooruitgang reëel maar gemakkelijk over het hoofd te zien. De groei van de sector werd eerst zichtbaar in operationele maatstaven in plaats van in marktwaarderingen of krantenkoppen. Het aantal wereldwijde orbitale lanceringen steeg van 186 in 2022 naar 259 in 2024¹. In diezelfde periode overschreed het aantal actieve satellieten in een baan om de aarde voor het eerst de 10.000, voornamelijk gedreven door de uitrol van grote breedbandconstellaties in een lage baan om de aarde². Dit waren tevens de jaren waarin de technologische basis voor de volgende stappen werd gelegd: NASA's Artemis I-missie vloog met een onbemande Orion-ruimtecapsule rond de maan, de eerste stap in NASA's programma om astronauten terug naar de maan te brengen³; en SpaceX voerde de eerste geïntegreerde testvluchten uit van Starship, het krachtigste lanceersysteem ooit gebouwd⁴. Achter de krantenkoppen bleef het belegbare universum zich verbreden, doordat bedrijven op het gebied van lanceringen, satellietproductie, communicatie en maanverkenning naar de beurs gingen. De sector boekte duidelijk vooruitgang, ook al had de aandacht van beleggers nog niet volledig gelijke tred gehouden.

Wereldwijde orbitale lanceringen (1957-2025)

Bron: Space Stats. (2026). Orbital launches by year. Space Stats

Vanaf 2024 begon dat te veranderen. Ruimte werd steeds meer beschouwd als een strategische asset, niet alleen voor communicatie en navigatie, maar ook voor nationale veiligheid, veerkracht en technologische soevereiniteit. Verschillende mijlpalen versterkten deze verschuiving, waaronder de succesvolle validatie van NASA's DART-missie voor planetaire verdediging, die de baan van een planetoïde wist te veranderen⁵. Het belangrijkst vanuit commercieel perspectief was dat directe satellietcommunicatie naar apparaten evolueerde van concept naar realiteit: AST SpaceMobile voltooide 's werelds eerste spraakoproep en later de eerste 5G-breedbandverbinding vanuit de ruimte naar een gewone, ongewijzigde smartphone⁶, terwijl Starlink directe-naar-mobiel-diensten begon te testen met telecompartners⁷. Deze ontwikkelingen wezen op een sector die gelijktijdig volwassener werd op het gebied van verkenning, connectiviteit en defensie. Naarmate de kansen zich uitbreidden naar steeds specialistischere niches, van orbitale servicing en ruimtepuinverwijdering tot synthetic-aperture radar en geospatiale inlichtingen, begonnen externe prognoses de omvang van de kans te weerspiegelen. Het World Economic Forum en McKinsey schatten dat de wereldwijde ruimte-economie tegen 2035 $1,8 biljoen kan bereiken en daarmee in het komende decennium kan verdrievoudigen⁸.

In de loop van 2025 begonnen de verschillende onderdelen van de waardeketen elkaar te versterken. Satellietconnectiviteit kwam dichter bij commerciële realiteit; aardobservatiegegevens vonden nieuwe, door AI aangedreven toepassingen, en gestage vraag vanuit overheden ondersteunde orderboeken voor satellietsystemen, robotica en communicatie-infrastructuur. Daarnaast nam het commerciële momentum toe: van NASA's financiering van particuliere opvolgers van het International Space Station⁹ tot de uitrol van nieuwe breedbandconstellaties in een lage baan om de aarde¹⁰. Ruimte draaide niet langer alleen om het bereiken van een baan om de aarde, maar steeds meer om wat van daaruit gebouwd, verbonden en begrepen kon worden.

De verschuiving van het thema naar de mainstream werd onmiskenbaar in 2026, toen SpaceX de grootste IPO in de geschiedenis voltooide (notering aan de Nasdaq in juni bij een waardering van meer dan $2 biljoen)¹¹ tegen een bredere achtergrond van ambitie, waaronder NASA's Artemis II, de eerste bemande missie terug richting de maan in meer dan een halve eeuw¹². De intensiteit van die aandacht bevatte op zichzelf een les voor beleggers: door innovatie gedreven thema's bewegen zich zelden in een rechte lijn, en kapitaal kan scherp roteren tussen gevestigde namen en nieuwe toetreders. Precies daarom is de op regels gebaseerde aanpak van JEDI van belang: een thema dat op innovatie is gebouwd, zal altijd zowel leiders als achterblijvers voortbrengen, en een gedisciplineerde methodologie laat de portefeuille mee evolueren met de sector. Vier jaar later is de vraag niet langer óf ruimte belegbaar is, maar hoe men er het best toegang toe krijgt.

De nieuwe ruimterace – Belangrijkste IPO's en mijlpalen

Bron: analyse van VanEck op basis van IPO- en bedrijfsdocumenten; NASA; ISRO

Vroege – en zuivere – blootstelling

Vroeg zijn is één discipline; zuiver zijn is een andere. Blootstelling aan ruimte kan op vele manieren worden verkregen, maar een aanzienlijk deel daarvan zit binnen grote luchtvaart-, defensie- of telecomconglomeraten, waar ruimte mogelijk slechts een fractie van de omzet vertegenwoordigt. JEDI is ontworpen om die verwatering te vermijden. Het richt zich op bedrijven waarvoor ruimte centraal staat in de bedrijfsvoering, en spreidt de blootstelling over de volledige waardeketen in plaats van zich te concentreren op één of twee bekende namen.

Die breedte is van belang. De moderne ruimte-economie is niet één enkele sector maar een ecosysteem: lanceeraanbieders, satellietfabrikanten, communicatienetwerken, aardobservatieplatforms, dataspecialisten en infrastructuurbedrijven vervullen allemaal verschillende rollen. De OESO beschrijft de sector als steeds mondialer, ondersteund door meer overheidsruimteprogramma's, meer commerciële spelers en de rijping van nieuwe ruimtesystemen¹³.

VanEck Space Innovators UCITS ETF – Top 3 bijdragers

Bron: Morningstar Direct / VanEck; omvat ook posities die inmiddels uit de index zijn verwijderd. Gegevens per 30 juni 2026. In het verleden behaalde resultaten zijn geen betrouwbare indicator voor toekomstige resultaten.

De breedte is het eenvoudigst bedrijf voor bedrijf te zien wanneer men uitsluitend naar de top 3 bijdragers kijkt. Deze drie bedrijven illustreren hoe de commerciële ruimte-economie is geëvolueerd van infrastructuur naar diensten: Rocket Lab levert de ruggengraat van lanceringen en orbitale hardware, terwijl AST SpaceMobile de laag voor directe connectiviteit naar apparaten bouwt. Planet Labs laat een van de belangrijkste verschuivingen zien: dat in de moderne ruimte-economie de grootste waarde in toenemende mate niet wordt gecreëerd door een baan om de aarde te bereiken, maar door wat men met de data doet zodra men daar is.

Samen schetsen deze bedrijven de volledige boog van de moderne ruimte-economie: een baan om de aarde bereiken, infrastructuur in een baan om de aarde bouwen, verbinden via die baan en orbitale data omzetten in commerciële intelligentie op aarde.

Cruciaal is dat niet elk onderdeel van de beleggingscase heeft gewerkt, en dat is minstens zo leerzaam.

VanEck Space Innovators UCITS ETF – Top 3 negatieve bijdragers

Bron: Morningstar Direct / VanEck; omvat ook posities die inmiddels uit de index zijn verwijderd. Gegevens per 30 juni 2026. In het verleden behaalde resultaten zijn geen betrouwbare indicator voor toekomstige resultaten.

Ruimtetoerisme, ooit beschouwd als een van de bepalende commerciële kansen van de sector, is nog ver verwijderd van het bereiken van een betekenisvolle schaal. Virgin Galactic, aan het begin van het decennium een van de meest bekende namen in de sector, verloor tijdens de looptijd van het fonds meer dan 90% van zijn waarde en werd in 2024 uit de ETF verwijderd¹⁴.

De les is dat technologische haalbaarheid en commercieel succes niet hetzelfde zijn. Enkele van de meest breed uitgemeten concepten in de sector trokken enorme aandacht, maar slaagden er niet in duurzame bedrijfsmodellen te ontwikkelen. Tijdens de looptijd van het fonds bedroeg het verschil tussen de sterkste en zwakste prestaties meer dan 2.600 procentpunten, een ongewoon grote spreiding, zelfs naar de maatstaven van innovatiesectoren. Ruimte blijft een sterk technische sector waarin de dominante technologieën, bedrijfsmodellen en concurrentievoordelen nog steeds worden vastgesteld. Het met vertrouwen voorspellen van de langetermijnwinnaars is buitengewoon moeilijk, en de geschiedenis suggereert dat veel van de bedrijven waarop beleggers zich vandaag richten, mogelijk niet de bedrijven zullen zijn die de sector over tien jaar definiëren.

De lange termijn

Het momentum in de ruimtesector is vandaag sterk, maar voor beleggers is het langetermijntraject van groter belang. Thema's als dit bewegen zich zelden in een rechte lijn – periodes van enthousiasme kunnen worden gevolgd door volatiliteit, en kortetermijnschommelingen horen bij beleggen in innovatie. Daarom volgt JEDI een duidelijke, op regels gebaseerde indexmethodologie en een evenwichtige, gediversifieerde aanpak over de ruimtewaardeketen, in plaats van geconcentreerde posities. Het doel is duurzame blootstelling aan een structureel thema, en niet een voorspelling van waar koersen zich naartoe zullen bewegen.

“Wij behoorden tot de eersten die Europese beleggers een manier boden om deel te nemen aan de ruimte-economie – want dat is wat VanEck altijd heeft gedaan: de deur openen naar kansen die anderen over het hoofd zien. Vier jaar later is ons geloof in de ruimte-economie alleen maar sterker geworden – en wij zijn vandaag net zo toegewijd aan die visie als op dag één.”
- Martijn Rozemuller, CEO, VanEck Europe

Vier jaar later is JEDI gegroeid van een vroeg idee tot een gevestigde manier om in de ruimte-economie te beleggen. De volgende hoofdstukken – diepgaandere verkenning, uitbreidende satellietnetwerken, AI-gerichte use cases en de bedrijven die de openbare markten nog moeten bereiken – beginnen zich nog maar net te ontvouwen. Voor geduldige beleggers bevindt dit verhaal zich nog steeds in de openingshoofdstukken.