Kritieke metalen: AI, defensie en de uitbouw van het stroomnet

Belangrijkste punten:

• Zeldzame aardmetalen en koper blijven cruciaal voor AI, defensie, elektrificatie en bredere industriële veerkracht.
• De kwetsbaarheid van de toeleveringsketen wordt een structureel probleem en niet alleen een kortetermijn geopolitiek risico.
• Het opbouwen van een toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen buiten China kan jaren van gecoördineerde investeringen vergen in mijnbouw, verwerking, magneetproductie en recycling.
• Het koperaanbod blijft beperkt door dalende ertsgehaltes, diepere mijnen, projectvertragingen en stijgende kapitaalintensiteit.
• Grondstofaandelen kunnen een breder pakket aan kansen bieden, nu gedisciplineerde kapitaaluitgaven, hogere grondstofprijzen en sterkere vrije kasstromen het aandeelhoudersrendement ondersteunen.
• In het verleden behaalde resultaten zijn geen betrouwbare indicator voor toekomstige resultaten. Beleggen brengt risico’s met zich mee, waaronder het mogelijke verlies van het geïnvesteerde kapitaal.

Zeldzame aardmetalen en koper zijn niet langer nicheverhalen binnen de grondstoffen. Ze staan centraal in enkele van de meest urgente structurele thema’s ter wereld: AI-infrastructuur, modernisering van defensie, uitbreiding van het stroomnet en de veiligheid van toeleveringsketens.

De recente prijsontwikkeling weerspiegelt meer dan kortetermijn geopolitieke volatiliteit. Koper is tot dicht bij recordhoogtes gestegen, terwijl de prijzen van zeldzame aardmetalen hoog blijven nu exportcontroles, zorgen over de nationale veiligheid en onderinvestering de grenzen van de huidige toeleveringsketens blootleggen. Vooral bij zeldzame aardmetalen is de uitdaging niet simpelweg het winnen van meer materiaal. Het gaat om het opbouwen van een geïntegreerde toeleveringsketen buiten China die mijnbouw, scheiding, legering, magneetproductie en recycling omvat.

Hoogtepunten uit het gesprek:

Kwetsbaarheden in de toeleveringsketen worden blootgelegd — Recente geopolitieke gebeurtenissen hebben opnieuw laten zien hoe fragiel grondstoffentoeleveringsketens kunnen zijn. Hoewel energiemarkten vaak de meeste aandacht krijgen, heeft de impact zich uitgebreid naar metalen, mijnbouwgrondstoffen en kritieke materialen. Het gevolg kan aanhoudende druk op zowel volumes als productiekosten zijn, wat een gunstiger omgeving creëert voor bepaalde grondstoffen.

Prijzen van zeldzame aardmetalen weerspiegelen geopolitieke schaarste — Neodymium-praseodymium, vaak gebruikt als maatstaf voor de prijsvorming van zeldzame aardmetalen, heeft aanzienlijke volatiliteit gekend, gedreven door exportcontroles en geopolitieke spanningen. China heeft een dominant aandeel in het aanbod van zeldzame aardmetalen en heeft de export van zowel zeldzame aardmaterialen als apparatuur voor magneetproductie beperkt. Met beperkte verlichting op korte termijn kunnen de prijzen van zeldzame aardmetalen ondersteund blijven.

Zeldzame aardmetalen hebben een onevenredig grote economische impact — Zeldzame aardmetalen vormen een kleine fysieke markt, maar ze spelen een essentiële rol in lucht- en ruimtevaart, defensie, elektronica, communicatie en transport. Substitutie is in veel van deze toepassingen moeilijk, vooral waar sterke, hittebestendige permanente magneten vereist zijn.

Defensie en robotica kunnen de vraag naar magneten aandrijven — Permanente magneten verschillen in sterkte en hittebestendigheid. Defensietoepassingen vereisen doorgaans enkele van de best presterende magneten, terwijl robotica zeer sterke magneten vraagt naarmate automatisering toeneemt. In transport, defensie, robotica en communicatie kan de vraag naar permanente magneten het komende decennium aanzienlijk stijgen.

De toeleveringsketen buiten China blijft onvolledig — Westerse investeringen zijn beginnen te stromen naar de winning en scheiding van zeldzame aardmetalen, maar de grootste kans ligt mogelijk verder stroomafwaarts in legeringen, magneten en recycling. Een volledig geïntegreerde toeleveringsketen ‘van mijn tot magneet’ vereist investeringen over verschillende fasen, waarvan er veel buiten China nog onderontwikkeld zijn.

Zeldzame aardmetalen: waarom de uitdaging van de toeleveringsketen groter is dan mijnbouw

Mijnbouw is slechts één onderdeel van de toeleveringsketen voor zeldzame aardmetalen. Het opbouwen van een concurrerend ecosysteem buiten China vereist ook capaciteit voor scheiding, legering, magneetproductie en recycling.

China domineert momenteel meerdere fasen van de waardeketen voor zeldzame aardmetalen, van de aanvoer van grondstoffen tot scheiding, legering, magneetproductie en recycling. Westerse overheden hebben gereageerd door binnenlandse mijnbouw- en verwerkingscapaciteit te ondersteunen, waaronder minimumprijzen en strategische investeringen. Maar het opbouwen van een concurrerend alternatief zal waarschijnlijk jaren duren.

Afhankelijkheid van zeldzame aardmetalen stelt 1,2 biljoen USD aan Amerikaanse economische activiteit bloot

Conclusie: Veel blootgestelde sectoren hebben beperkte substituten op korte termijn, wat de kwetsbaarheid voor verstoringen in de toelevering of exportcontroles vergroot. Het verminderen van de afhankelijkheid vereist jaren van investeringen in mijnbouw, scheiding, raffinage, recycling en magneetproductie.

Bron: Bloomberg Economics. Gegevens per mei 2026. Uitsluitend ter illustratie.

De kans kan vooral betekenisvol zijn in de stroomafwaartse delen van de keten. Scheiding, magneetproductie en recycling zijn allemaal cruciaal om de afhankelijkheid van invoer te verminderen. Recycling in het bijzonder blijft onderschat. China produceert een aanzienlijk deel van zijn permanente magneten uit gerecycled materiaal, waaronder recycling van afgedankte producten en productieafval. Buiten China is deze infrastructuur veel minder ontwikkeld.

De bredere implicatie is dat de leveringszekerheid van zeldzame aardmetalen waarschijnlijk een gecoördineerde inspanning zal vereisen van overheden, particuliere bedrijven, beleggers en eindgebruikers. Dit is geen korte sprint om enkele mijnen in bedrijf te nemen. Het is een industriële uitbouw op lange termijn.

Belangrijke beleggingsrisico’s die verband houden met aandelen in de toeleveringsketen van zeldzame aardmetalen omvatten prijsvolatiliteit, wijzigingen in regelgeving en uitvoeringsrisico van projecten. Risico’s die specifiek zijn voor aandelen in stroomafwaartse verwerking en recycling van zeldzame aardmetalen omvatten technologierisico, financieringsrisico en grondstofcyclusrisico.

Koperaanbod: een structurele beperking, geen tijdelijk tekort

Koper staat voor een andere maar even belangrijke uitdaging. Anders dan zeldzame aardmetalen is koper een veel grotere en meer liquide wereldmarkt. Maar de groei van het aanbod blijft moeilijk.

Langetermijnbeperkingen omvatten dalende ertsgehaltes, minder grote ontdekkingen, projectvertragingen en toenemende kapitaalintensiteit. Nieuwe koperprojecten worden duurder, complexer en moeilijker te ontwikkelen. Mijnen worden ook dieper, wat de operationele kosten, kapitaalkosten en technische risico’s kan verhogen.

Een voorbeeld is de toenemende complexiteit van diepe ondergrondse projecten. Diepere mijnen vereisen vaak meer infrastructuur, ventilatie, stroom, koeling en materiaalverplaatsing. Deze vereisten kunnen het toekomstige aanbod duurder maken en de inbedrijfstelling vertragen.

Grote koperontdekkingen worden steeds dieper gedaan

Conclusie: Recente koperontdekkingen liggen steeds dieper, wat de ontwikkeling complexer, duurder en technisch uitdagender maakt. Naarmate gemakkelijker toegankelijke afzettingen uitgeput raken, kan toekomstige aanbodgroei langere doorlooptijden en hogere kapitaalinvesteringen vergen.

Bron: VanEck, Bloomberg. Gegevens per december 2025. Uitsluitend ter illustratie. Geen voorspelling van toekomstige resultaten. In het verleden behaalde resultaten zijn geen indicatie voor toekomstige resultaten. Kortetermijn geopolitieke dynamiek heeft een extra laag toegevoegd. De koperproductie is afhankelijk van belangrijke grondstoffen zoals zwavelzuur, en verstoringen rond de regio van de Straat van Hormuz hebben zorgen doen rijzen over beschikbaarheid en kosten. De prijzen van zwavelzuur zijn sterk gestegen, wat de druk op de productiekosten verhoogt en het idee versterkt dat koper mogelijk een sterkere kostenondersteuning heeft dan in eerdere cycli.

Belangrijke risico’s van blootstelling aan koperaandelen omvatten kosteninflatie, projectvertragingen en geopolitiek risico.

AI, uitbouw van het stroomnet en de vraag naar kritieke metalen

AI-infrastructuur blijft een belangrijk langetermijnvraagthema, maar de impact op metalen kan zich in fasen ontvouwen.

De eerste fase is fysieke constructie: beton, staal, gebouwen en ondersteunende infrastructuur. De tweede fase omvat opwekking, connectiviteit, netupgrades en stroombeschikbaarheid. Metalen en mineralen worden steeds belangrijker naarmate datacenters van constructie overgaan naar volledige energie-integratie.

Nutsbedrijven en datacenterexploitanten denken al jaren vooruit over de stroomvoorziening. Die planning heeft gevolgen voor koper, uranium, staal, aluminium en andere kritieke grondstoffenmarkten. Hoewel het mogelijk te vroeg is om het exacte punt te bepalen waarop tekorten aan metalen de uitrol van AI-infrastructuur zouden kunnen vertragen, is de richting duidelijk: AI zal meer fysieke materialen, meer stroom en veerkrachtigere toeleveringsketens vereisen.

Kapitaaldiscipline: waarom grondstofaandelen er deze cyclus anders uitzien

Mijnbouwbedrijven gedragen zich anders dan in eerdere cycli.

In plaats van tegen elke prijs volumegroei na te streven, richten veel bedrijven zich op financiële discipline, balanssterkte en aandeelhoudersrendement. De kapitaaluitgaven hebben een plateau bereikt, en bedrijven mijnen steeds vaker voor winst in plaats van louter voor productiegroei.

Dat is van belang voor beleggers. Hogere grondstofprijzen, gecombineerd met gedisciplineerde uitgaven, kunnen de generatie van vrije kasstroom verbeteren. Veel grondstoffenbedrijven hebben kapitaalallocatiekaders ingevoerd die de kasstroom verdelen tussen herinvestering en aandeelhoudersrendement. In sommige gevallen heeft dit geleid tot aantrekkelijke rendementen op vrije kasstroom en het potentieel voor dividenden of inkoop van eigen aandelen. Inkoop is een transactie waarbij een bedrijf zijn eigen aandelen op de markt terugkoopt, waardoor het aantal uitstaande aandelen daalt.

Deze discipline kan vooral belangrijk zijn omdat het pakket aan kansen breder is geworden. De discussie blijft niet beperkt tot zeldzame aardmetalen en koper. Ook goud, lithium, gediversifieerde mijnbouwbedrijven, energie en andere grondstofgerelateerde aandelen kunnen profiteren van aanbodbeperkingen, geopolitieke onzekerheid en structurele vraaggroei.

Lithium en batterijmaterialen: een positievere uitgangspositie

Hoewel zeldzame aardmetalen en koper de belangrijkste focus waren, kwam ook lithium ter sprake.

De lithiummarkt is genuanceerd gebleven, maar de omstandigheden lijken constructiever dan enkele maanden geleden. Een deel van het overaanbod uit China is verdwenen, terwijl productieverlagingen bij grote activa zoals Greenbushes in Australië het aanbodbeeld hebben helpen verbeteren. De vraag verbreedt zich ook verder dan elektrische voertuigen naar batterijpakketten en andere opslagtoepassingen.

Dit elimineert de volatiliteit niet, maar het kan een stevigere prijsbodem bieden voor bepaalde westerse lithiumproducenten.

De aandelenkans: selectiviteit telt

Voor beleggers is de centrale boodschap niet simpelweg dat grondstofprijzen kunnen stijgen. Selectiviteit wordt steeds belangrijker.

Bedrijven in zeldzame aardmetalen kunnen profiteren van prioriteiten op het gebied van nationale veiligheid en overheidssteun, maar veel van deze bedrijven staan nog voor financiële, operationele en uitvoeringsrisico’s. Sommige bedrijven schalen op van pilotactiviteiten naar commerciële productie, wat een moeilijke overgang kan zijn. China blijft ook een belangrijke concurrerende kracht, met gevestigde omzet, kasstroom en operationele capaciteit.

Koperproducenten en gediversifieerde mijnbouwbedrijven kunnen een ander profiel bieden. Veel van deze bedrijven beschikken over operationele activa, sterkere balansen en beter zichtbare vrije kasstromen. In een omgeving waarin aanbodbeperkingen en kosteninflatie de grondstofprijzen ondersteunen, kunnen gevestigde producenten goed gepositioneerd zijn.

VanEck biedt verschillende manieren om in te spelen op deze thema’s, waaronder:

VanEck Rare Earth and Strategic Metals UCITS ETF — Biedt wereldwijde blootstelling aan bedrijven die betrokken zijn bij de winning, raffinage en recycling van zeldzame aardmetalen en strategische metalen, waaronder materialen die verband houden met AI, defensie, elektrificatie en geavanceerde technologieën. Belangrijkste risicofactoren: risico van beleggen in de sector natuurlijke hulpbronnen, risico van beleggen in opkomende markten, risico van beleggen in kleinere ondernemingen.

VanEck Electrification and Power Infrastructure UCITS ETF — Biedt beleggers blootstelling aan een gediversifieerde portefeuille van bedrijven die het wereldwijde thema elektrificatie en stroominfrastructuur ondersteunen, met toegang tot ondernemingen die betrokken zijn bij netmodernisering, energietransmissie, opslag en industriële elektrificatie. Belangrijkste risicofactoren: valutarisico, risico van beleggen in emittenten uit opkomende markten, concentratierisico op sector- of bedrijfstakniveau.

VanEck Global Resources UCITS — Een gediversifieerde grondstofaandelenstrategie die blootstelling biedt verspreid over verschillende natuurlijke hulpbronnen, waaronder basismetalen, kritieke metalen, energie, landbouw en edelmetalen. Belangrijkste risicofactoren: risico van beleggen in bedrijven in natuurlijke hulpbronnen, aandelenmarktrisico, concentratierisico op sector- of bedrijfstakniveau.

VanEck S&P Global Mining UCITS ETF — Biedt wereldwijde blootstelling aan bedrijven die betrokken zijn bij de productie van belangrijke metalen die belangrijke grondstoffen vormen voor moderne economieën, waaronder goud, zilver, koper, nikkel, zink, ijzererts en lithium. Belangrijkste risicofactoren: risico van beleggen in bedrijven in natuurlijke hulpbronnen, risico van opkomende markten, risico van beleggen in kleinere bedrijven.

Raadpleeg de EID en het Prospectus van deze fondsen voor andere belangrijke informatie voordat u belegt.

Waar beleggers vervolgens op willen letten

De volgende fase van het verhaal over kritieke metalen kan worden gevormd door verschillende ontwikkelingen.

Ten eerste zal beleidsondersteuning voor zeldzame aardmetalen waarschijnlijk een belangrijke factor blijven. Minimumprijzen, overheidsinvesteringen, exportcontroles en defensieaanbestedingen kunnen allemaal het tempo van de ontwikkeling van het aanbod buiten China beïnvloeden.

Ten tweede blijft het koperaanbod structureel onder druk staan. Dalende ertsgehaltes, diepere mijnen, minder grote ontdekkingen en hogere kapitaalintensiteit suggereren dat nieuw aanbod moeite kan hebben om de vraag bij te houden.

Ten derde blijft de vraag vanuit AI en defensie evolueren. Naarmate de bouw van datacenters opschuift naar opwekking, netconnectiviteit en de uitrol van apparatuur, kan de metaalintensiteit van de AI-uitbouw zichtbaarder worden.

Ten slotte moeten beleggers in de gaten houden of de kapitaaldiscipline standhoudt. Als mijnbouwbedrijven balansen, rendementen en winstgevendheid blijven prioriteren, kunnen grondstofaandelen aantrekkelijk blijven, zelfs als de grondstoffenmarkten volatiel blijven.

Om meer inzichten te ontvangen, schrijft u zich in voor onze nieuwsbrief.