Czy inwestorzy instytucjonalni coraz częściej postrzegają sektor obronny jako etycznie akceptowalny??

Uczestnicząc w wydarzeniu w Luksemburgu w czerwcu 2025 r., uderzyło mnie, jak wielu inwestorów instytucjonalnych na sali posiadało akcje spółek z sektora obronnego. W nieoficjalnej ankiecie ponad połowa z około 50 delegatów przyznała się do tego⁴. Jeszcze niedawno ta liczba byłaby znacznie niższa.

Nieco ponad dwa lata temu, gdy w marcu 2023 roku wszedł na rynek fundusz EFT Obrona VanEck UCITS, początkowo udziały nabywali głównie inwestorzy indywidualni. Od tego czasu wartość aktywów netto funduszu ETF wzrosła jednak do 7,9 miliarda dolarów⁵, a do inwestorów należą firmy ubezpieczeniowe, fundusze emerytalne i powiernicze.

Jako oryginalny i największy w Europie fundusz ETF dedykowany obronności⁶, nasz fundusz ETF może być uważany za dobry wskaźnik zmian w sposobie myślenia inwestorów instytucjonalnych. Wielu inwestorów, którzy kiedyś unikali tego sektora ze względów etycznych lub reputacyjnych, obecnie ponownie ocenia jego rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa narodowego i zbiorowego. Jednocześnie inni pozostają ostrożni, argumentując, że społeczne i humanitarne implikacje produkcji broni są trudne do pogodzenia z zasadami odpowiedzialnego inwestowania. Dla nich ryzyko utraty reputacji, oczekiwania interesariuszy i zgodność z długoterminowymi celami zrównoważonego rozwoju pozostają decydującymi czynnikami. Ta rozbieżność podkreśla raczej trwającą debatę niż ustalony konsensus, nawet jeśli przepływy kapitału do sektora nadal rosną.

Przyczynianie się do pokoju wśród rosnącej niestabilności

Na znak zmieniających się czasów Komisja Europejska podkreśla, że inwestowanie w firmy obronne nie powinno być uważane za nieetyczne lub niezrównoważone. Po ogłoszeniu planu ReArm Europe, którego celem jest zgromadzenie 800 mld EUR na wydatki związane z obronnością do 2030 r., w komunikacie Komisji Europejskiej stwierdzono, że „przemysł obronny UE ma potencjał, aby przyczynić się do naszego wspólnego pokoju i bezpieczeństwa, zgodnie z Celem Zrównoważonego Rozwoju ONZ nr 16 — Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje”.⁷

Niestety, Globalny Indeks Pokoju pokazuje, dlaczego obrona jest tak aktualna. Globalna stabilność spadła w ciągu ostatnich 17 lat (patrz wykres). Indeks notuje znaczny wzrost ze względu na stabilność polityczną, liczbę i intensywność konfliktów, zgonów w wyniku konfliktów oraz rosnące rozdrobnienie geopolityczne.

Ogólny trend GPI i procentowa zmiana rok do roku, 2008-2025

Poziom spokoju spadał rok do roku przez 14 z ostatnich 17 lat.

Źródło: IEP, czerwiec 2025 r.

W tym kontekście, wydatki wojskowe obecnie szybko rosną. Według uznanego instytutu Stockholm International Peace Research Institute (Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań Pokojowych) globalne wydatki wzrosły w 2024 r. o 9,4% do 2,7 bln USD, co stanowi największy wzrost od co najmniej 1988 roku⁸. Należy pamiętać, że jeśli obecna sytuacja geopolityczna ulegnie zmianie, rządy mogą ponownie zmodyfikować docelowe wydatki obronne.

Ponowne przemyślenie kwestii obrony i zrównoważonego rozwoju

Nawet fundusze z określonym podejściem do zrównoważonego rozwoju ponownie rozważają swoje podejście do sektora obronności. Według analizy przeprowadzonej dla Financial Times przez Morningstar Direct⁹, w 2024 roku około jedna trzecia funduszy w Europie i Wielkiej Brytanii koncentrowała się na kwestiach środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego i miała zainwestowane 7,7 mld EUR w ten sektor, w porównaniu z 3,2 mld EUR w pierwszym kwartale 2022 r.

Zazwyczaj jednak dokonują krytycznego rozróżnienia między bronią kontrowersyjną a konwencjonalną. Nadal wykluczają one producentów kontrowersyjnej broni – w tym broni jądrowej, chemicznej i biologicznej, min lądowych i amunicji kasetowej – która jest zakazana na mocy traktatów międzynarodowych. Inwestują jednak więcej w producentów broni konwencjonalnej, takiej jak czołgi, broń palna i samoloty.

Nadal jednak istnieje pewna doza niepewności co do tego, w jakim stopniu akcje firm z branży obronności można uznać za zrównoważone zgodnie z unijnym rozporządzeniem o ujawnianiu informacji dotyczących zrównoważonego finansowania (SFDR). Rozporządzenie to jest obecnie poddawane przeglądowi, a dalsze wyjaśnienia mają zostać przedstawione w późniejszym terminie w 2025 r. lub na początku 2026 r.

Perspektywa pełna niuansów

Podejście naszego funduszu ETF polega na wykluczeniu broni uznawanych za kontrowersyjne. Jest on zdefiniowany jako fundusz z art. 6 w ramach SFDR i nie jest sprzedawany jako fundusz zrównoważony lub zielony. Ważnym wyjaśnieniem w tej dyskusji jest rozróżnienie między integracją ESG a etycznym inwestowaniem. Integracja ESG polega na ocenie i zarządzaniu ryzykiem środowiskowym, społecznym i związanym z ładem korporacyjnym we wszystkich branżach, a nie na dokonywaniu ocen moralnych lub etycznych. Wyłączenia są często kwestią regulacji lub polityki inwestorów, a nie dowodem na to, że spółka lub sektor jest z natury niezgodny z zasadami ESG. To rozróżnienie jest często pomijane, co prowadzi do nieco binarnego spojrzenia na obronę: Albo w pełni wykluczone, albo w pełni przyjęte. W rzeczywistości sytuacja jest znacznie bardziej złożona.

Chociaż debata zmieniła się od czasu uruchomienia ETF w 2023 r., naszym zdaniem fundusze obronne nie powinny być sprzedawane specjalnie jako zrównoważone inwestycje. Niemniej jednak, ponieważ inwestorzy i decydenci coraz częściej uznają, że bezpieczeństwo narodowe i zbiorowe są warunkiem wstępnym długoterminowego zrównoważonego rozwoju, perspektywy ewoluują. Nie oznacza to, że działania obronne są same w sobie zrównoważone. To uznanie nie rozwiązuje napięcia etycznego nieodłącznie związanego z sektorem, ponieważ broń jest ostatecznie zaprojektowana do wyrządzania krzywdy, ale pomaga ująć obronę w szerszym kontekście zarządzania ryzykiem i odporności.

Nie ma wątpliwości, że podejście do inwestowania w obronność znacznie się zmieniło i nadal się zmienia. Inwestorzy wszelkiego rodzaju z zadowoleniem przyjmują ten sektor z powrotem do głównego nurtu, postrzegając go jako niezbędny do ochrony pokoju i koncentrując się na jego zaletach inwestycyjnych. Jednocześnie temat ten pozostaje drażliwy: Niektórzy interesariusze nadal kwestionują, czy produkcja obronna może być zgodna z zasadami ESG, szczególnie tymi, które kładą nacisk na wpływ społeczny i prawa człowieka. W tym sensie integracja spółek z branży obronności w portfelach świadomych pod kątem ESG może w coraz większym stopniu odzwierciedlać pragmatyczne zrozumienie globalnych realiów, a nie moralne poparcie, sygnalizując, że wsparcie tego sektora przez inwestorów prawdopodobnie będzie nadal rosło, ale przy równolegle toczącej się debacie na temat kwestii jego etyki i zrównoważoności.