Nowy wyścig zbrojeń to wyścig o metale

Najważniejsze wnioski

• Globalny wzrost zbrojeń — napędzany rekordowym amerykańskim wnioskiem budżetowym na obronność w wysokości 1,5 bln USD oraz zobowiązaniem NATO do osiągnięcia poziomu 5% PKB — ma w swojej istocie charakter rozbudowy sprzętowej, co czyni go w praktyce zamówieniem na metale pod inną nazwą.
• Chiny wykorzystały swoją dominację nad metalami krytycznymi, kontrolując ponad 97% rynku samaru, 98% galu i 83% wolframu, ograniczając eksport i odcinając nabywców wojskowych.
• Amerykańskie prawo zakazujące stosowania magnesów obronnych pochodzących z Chin wejdzie w życie w styczniu 2027 r., tworząc obowiązkowy popyt, którego krajowa podaż nie jest jeszcze w stanie zaspokoić — choć tempo zamykania tej luki oraz to, czy przełoży się ona na wyższe zyski producentów, pozostaje niepewne.
• Rynek podbił wyceny spółek obronnych, ale nie materiałów, które za nimi stoją — naszym zdaniem akcje spółek surowcowych są niedostatecznie posiadanym sposobem ekspozycji na temat ponownego zbrojenia. To nasza opinia i może okazać się błędna; historycznie akcje spółek surowcowych były bardziej zmienne niż szeroki rynek akcji.

Wydrążeni i narażeni

Wykopanie tej luki zajęło trzy dekady. Po zimnej wojnie Zachód pozwolił swojej bazie obronnej podupaść — wyprzedano zapasy, a wydatki NATO spadły do 1,4% PKB do 2014 r.¹ Dziś USA budują zaledwie 0,1% światowych statków i ledwie jedną trzecią docelowej liczby okrętów podwodnych.² Napięcie jest już widoczne: podczas kampanii przeciwko Iranowi w 2026 r. wystrzelono ponad 1000 pocisków manewrujących Tomahawk i 1100 JASSM – amunicji, której nie da się uzupełnić przez lata.³ Chiny przejęły moce produkcyjne, z których Zachód zrezygnował, pozostawiając myśliwce F-35, niszczyciele typu Arleigh Burke i okręty podwodne klasy Virginia zależne od tego samego rywala, którego miały odstraszać.

Wydatki obronne Europy: rozbrojenie → odwrócenie trendu → przyspieszenie

Odwrócenie trendu jest gwałtowne. Globalne wydatki obronne wzrosły realnie o 9,7% w 2024 r. i osiągnęły 2,9 bln USD w 2025 r.⁴ Na czele wzrostu stanęła Europa, a Niemcy po raz pierwszy od 1992 r. przekroczyły poziom 2% PKB.⁵

Na czerwcowym szczycie NATO w Hadze w 2025 r. 31 z 32 członków zobowiązało się osiągnąć 5% PKB do 2035 r. — ponad dwukrotnie więcej niż obecny cel.⁶

Wydatki wojskowe europejskich członków NATO jako udział w PKB (zmiana procentowa według okresu)

Źródło: obliczenia VanEck na podstawie danych Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI, 2025), opublikowanych w Intereconomics (2026), “Can Europe Deliver NATO’s Five Percent?” Wyłącznie w celach ilustracyjnych. Nie stanowi prognozy przyszłych wyników.

Same Stany Zjednoczone wnioskują o 1,5 bln USD na 2027 r. — największą rozbudowę wojska od II wojny światowej, o 44% większą niż w 2026 r.⁷

Już kiedyś to przerabialiśmy

Ostatnie wielkie dozbrojenie — II wojna światowa i Korea — wywołało jeden z największych supercykli surowcowych w historii. Do 1950 r. niedobory miedzi, stali, aluminium i wolframu spowolniły amerykańską produkcję zbrojeniową do tego stopnia, że Waszyngton wymieniał pszenicę na zagraniczny boksyt, chrom i cynę. Tempo wyznaczały metale, nie armie. Mogą zrobić to ponownie.

Źródła: OSD Historical Office, Rearming for the Cold War; CSIS, Minerals at War (2026); Geopolitical Monitor.  

„Arsenal wolności”

Ta rozbudowa dotyczy w przeważającej mierze sprzętu. Członkowie NATO przeznaczają obecnie 32% budżetów na zakupy, powyżej sojuszniczego minimum wynoszącego 20%; jeśli zobowiązanie do 5% zostanie zrealizowane, wydatki w ciągu następnej dekady mogą zbliżyć się do 30 bln USD — z czego prawie 10 bln USD przypadnie wyłącznie na sprzęt.⁸

Pentagon nazywa to „Arsenałem Wolności” — nie większą liczbą żołnierzy, lecz odbudowaną bazą produkcyjną, przy czym ponad połowa środków trafia na zakupy i broń nowej generacji.⁹

Znaczna część tych wydatków wydaje się mieć charakter strukturalny, a nie cykliczny, ponieważ opiera się na ustawodawstwie i zobowiązaniach wieloletnich, a nie na cyklu rynkowym. Budżety pozostają jednak polityczne: przyszłe rządy mogą je zmieniać, opóźniać lub realokować.

Popyt bez rozróżnienia

Każda platforma wojskowa korzysta z tego samego koszyka metali — myśliwiec i niszczyciel nigdy nie dzielą tego samego pola walki, ale konkurują o to samo aluminium, miedź, wolfram i metale ziem rzadkich.

Kluczowe metale i minerały w głównych systemach obronnych

Źródło: Benedetta Girardi, Irina Patrahau, Giovanni Cisco i Michel Rademaker, “Strategic Raw Materials for Defence: Mapping European Industry Needs,” The Hague Centre for Strategic Studies (2020); za pośrednictwem BofA Global Research. Wyłącznie w celach ilustracyjnych.

Obronność stanowi dziś relatywnie niewielką część tych rynków, ale jest szybko rosnącym, prawnie wymaganym źródłem popytu — i przyspiesza na rynku, który już jest napięty i skoncentrowany. Goldman Sachs szacuje, że samo dozbrojenie Europy zwiększy popyt regionu na metale przemysłowe o około 6% do 2027 r.¹⁰. Następnie nakładają się dwa czynniki: rosnący popyt oraz wyścig o zabezpieczenie dostaw poza Chinami. Dla inwestorów wskazuje to na górników i przetwórców spoza Chin — którzy potencjalnie mogą skorzystać na rosnącym popycie i premii za bezpieczne dostawy, przy czym niewiele portfeli ma obecnie taką ekspozycję. Wyższe ceny metali nie przekładają się jednak automatycznie na wyższe zyski, a akcje spółek wydobywczych mogą silnie spadać nawet w okresach wzrostu popytu. To, co to oznacza, znacznie różni się w zależności od metalu — więc rozpatrzmy je po kolei.

Kręgosłup każdej platformy: stal

Stal to najbardziej podstawowy składnik obronności pod względem tonażu — pojedynczy lotniskowiec wymaga około 70 000 ton¹¹. Obronność to dziś tylko około 2% globalnego popytu na stal, ale rośnie szybko – i nie chodzi tu o wolumen, lecz o jakość. Ten udział także nie jest stały: w szczycie mobilizacji związanej z wojną koreańską obronność pochłaniała nawet 20% produkcji stali w USA¹². Trwałe dozbrajanie mogłoby ponownie zwiększyć ten udział — i naszym zdaniem jest to zacieśnienie, którego rynek nie wycenił. Platformy definiujące nowoczesną wojnę opierają się na stali specjalistycznej: kadłubach ciśnieniowych okrętów podwodnych, które potrafi produkować tylko kilka hut, opatentowanej stali Eglin używanej w obudowach bomb penetrujących zastosowanych w Iranie oraz pojedynczym zakładzie w Pensylwanii dostarczającym do 95% płyt pancernych dla marynarki wojennej¹³. Wraz ze wzrostem rekordowych zamówień zakupowych na rok fiskalny 2026 w tych napiętych łańcuchach dostaw, siła cenowa może przesunąć się w stronę nielicznych producentów mających kwalifikacje do jej wytwarzania, choć nie jest to przesądzone.

Budowa okrętów US Navy: wyporność tonowa jednostek w budowie

Tonaż morski w budowie wzrósł o około 80% od 2014 r. i dalej rośnie zgodnie z planem marynarki wojennej

Źródło: Congressional Budget Office, Challenges Facing the Navy's and Coast Guard's Shipbuilding Programs, kwiecień 2026 (cbo.gov/publication/62258). Wyporność (lekka) jest przybliżeniem popytu na stal. Podziały kategorii odtworzone przez VanEck na podstawie wykresu 4 CBO. Wyłącznie w celach ilustracyjnych. Nie stanowi prognozy przyszłych wyników.

Od kadłuba po zapalnik: miedź

Miedź przewodzi wojnę — przesyła energię, przenosi dane i wyścieła amunicję, od kilometrów okablowania na okręcie wojennym po system naprowadzania Tomahawka i pierścień wprawiający w ruch każdy pocisk artyleryjski. W 2021 r. produkcja wojskowa zużyła 2,19 mln ton — ponad 10% światowej produkcji rafinowanej — a od tego czasu rosła w tempie około 14% rocznie¹⁴. Wzrost ma przestrzeń do dalszego biegu: wojna oparta na dronach i pociskach zużywa więcej miedzi na każdego wydanego dolara niż kiedykolwiek wcześniej. A popyt trudno zastąpić. Wielu prognostów oczekuje, że miedź wejdzie w fazę deficytu, przy zaledwie minimalnym wzroście podaży z kopalń; na napiętym rynku to marginalna tona zwykle ustala cenę, a producenci zdolni ją dostarczyć mogą przejąć marżę. Takie prognozy są z natury niepewne, a ceny miedzi historycznie cechowały się wysoką cyklicznością.

Metal, którego Ameryka przestała wytwarzać: aluminium

Aluminium tworzy nowoczesną wojnę. Drony, pociski manewrujące, a przede wszystkim amunicja kamikadze zalewająca współczesne pole walki są lekkie i jednorazowe — a lekkość oznacza aluminium. Wystrzeliwane i wysyłane tysiącami, nigdy nieodzyskiwane, aluminium staje się powtarzalnym obciążeniem, a nie jednorazowym kosztem. Tymczasem Ameryka praktycznie przestała je wytapiać: USA, niegdyś największy na świecie producent aluminium pierwotnego, spadły z 24 działających hut do czterech¹⁵. Jednocześnie popyt obronny wzrósł ponad dwukrotnie od 2009 r. i do 2030 r. ma rosnąć dalej¹⁶. Ameryka importuje dziś znaczną część metalu, bez którego nie jest w stanie prowadzić wojny — a który już znajduje się na liście zapasów strategicznych państwa. Odbudowa tej podaży w kraju jest obecnie priorytetem strategicznym i naszym zdaniem nieliczni pozostali zachodni producenci i przetwórcy mogą należeć do beneficjentów — choć ekonomika hutnictwa pozostaje trudna i silnie zależy od cen energii oraz utrzymania wsparcia politycznego.

Wąskie gardło: metale ziem rzadkich

Metale ziem rzadkich kierują wojną. Magnesy, które naprowadzają pocisk, ustawiają radar i zasilają F-35, opierają się właśnie na nich — przede wszystkim na samaro-kobalcie, zaprojektowanym tak, by zachować magnetyzm w temperaturze pola walki, gdzie zwykłe magnesy zawodzą. Zależność jest realna: w 2022 r. Pentagon wstrzymał dostawy F-35 z powodu stopu magnetycznego wyprodukowanego w Chinach, wznawiając je dopiero na podstawie zwolnienia.¹⁷ A popyt gwałtownie rośnie — głównie na inny rodzaj magnesu: neodym wykorzystywany w pojazdach elektrycznych i robotach, którego popyt podwoił się od 2015 r. i ma wzrosnąć o kolejne około 30% do 2030 r.¹⁸

W obronności nigdy nie chodziło o wolumen; chodziło o kontrolę — a Chiny ją sprawują. Chiny produkują 97% światowego samaru i wykorzystały ten uchwyt jako broń, odcinając wszystko, co trafia do wojska.¹⁹ Odpowiedzią Waszyngtonu jest siła kapitału: udział kapitałowy w krajowym producencie i cena minimalna na poziomie dwukrotnie wyższym od rynkowej. A od stycznia 2027 r. amerykańskie prawo zakazuje wszelkich magnesów obronnych, które na jakimkolwiek etapie miały styczność z Chinami.²⁰ USA praktycznie ich nie produkują — dlatego Waszyngton wspiera firmy, które będą to robić, czyli tych samych producentów korzystających na boomie EV i robotyki.

Metale mniejsze skalą, wielkie znaczeniem:

Gal umożliwia działanie radaru systemu Patriot; german zapewnia optykę podczerwoną w celownikach noktowizyjnych i pociskach naprowadzanych na ciepło; antymon wzmacnia rdzeń pocisku oraz race smugowe i flary rozświetlające noc; wolfram tworzy penetratory przebijające pancerz — „metal wojenny”, gęsty i bezwzględny. Żaden z nich nie jest potrzebny w dużych ilościach; wszystkie są niezastąpione. A Chiny kontrolują cały ten pakiet — 98% galu, 83% wolframu, 68% germanu i 48% antymonu²¹. Już nacisnęły spust — odcinając gal, german i antymon w 2024 r., zaostrzając restrykcje wobec wolframu w 2025 r. — i nawet po rozejmie w 2025 r. blokada dla odbiorców wojskowych pozostała w mocy. Ryzyko nigdy nie polegało tu na wyczerpaniu zapasów; polegało na odcięciu, licencja po licencji. Potencjalna szansa jest lustrzanym odbiciem tego ryzyka: zachodni producenci tego, czego Pekin nie sprzeda — nieliczni i coraz częściej wspierani przez popyt rządowy. To wsparcie jest jednak decyzją polityczną i może zostać ograniczone lub wycofane. Wiele z tych firm to małe spółki, niektóre jeszcze bez przychodów, których akcje mogą być zmienne i mniej płynne niż szeroki rynek.

Co się dzieje, gdy Chiny zakręcają kurek

Wzrost cen minerałów kluczowych dla obronności po chińskich ograniczeniach eksportowych

Źródło: Fastmarkets, USITC, OilPrice/Reuters (2024–2026). Wzrosty mierzone od cen sprzed wprowadzenia kontroli do cen szczytowych/ostatnich; przedziały czasowe różnią się w zależności od minerału. Wykres opracowany przez VanEck.

Gdzie naszym zdaniem może kumulować się wartość

Gdy odrzucić platformy i politykę, wszystko sprowadza się do jednej rzeczy. Popyt jest przesądzony — budżety obronne są zapisane w ustawach, wieloletnie i rosnące. Podaż taka nie jest — jest ograniczona, skoncentrowana i, w przypadku materiałów najważniejszych, kontrolowana przez tego samego przeciwnika, przeciwko któremu Zachód się zbroi. Rynki wciąż wyceniają obronność jako historię o wykonawcach i platformach; głębsza, bardziej trwała szansa, naszym zdaniem, leży w metalach znajdujących się pod nimi — oraz w producentach i przetwórcach, którzy je dostarczają. Gdy metal staje się priorytetem bezpieczeństwa narodowego, Zachód historycznie był gotów płacić premię za jego zabezpieczenie — ceny minimalne, zapasy strategiczne, reshoring. Metale ziem rzadkich już to pokazują. Sam impuls wzrostowy — popyt obronny rosnący z niskiej bazy — naszym zdaniem w dużej mierze nie jest dziś uwzględniony w wycenach tych producentów. Zasoby naturalne zawsze kształtowały gospodarki, a dziś kształtują również układ sił, na styku bezpieczeństwa gospodarczego i narodowego. Pytanie brzmi, czy rynki już to uwzględniły w cenach. Nie sądzimy, by tak było. Oczywiście możemy się mylić. Jeśli budżety obronne okażą się niższe od złożonych zobowiązań, jeśli kontrole eksportowe zostaną złagodzone lub jeśli nowa podaż pojawi się szybciej, niż oczekiwano, opisana tutaj ciasnota może szybko ustąpić — a omawiane akcje mogą zachowywać się słabiej od rynku, potencjalnie w znacznym stopniu.

Zajęliśmy się połową tego przecięcia dotyczącą bezpieczeństwa narodowego. Następne jest bezpieczeństwo gospodarcze.

Trzy sposoby uzyskania ekspozycji na ten temat w Europie

Europejscy inwestorzy, którzy podzielają powyższą analizę, mogą podejść do tego tematu z trzech różnych punktów łańcucha wartości. Każdy z nich wiąże się z innym profilem ryzyka i żaden nie jest z definicji bardziej odpowiedni od pozostałych — zależy to od celów, horyzontu i tolerancji ryzyka konkretnego inwestora.

VanEck Defense UCITS ETF pasywnie śledzi indeks MarketVector™ Global Defense Industry Index i daje ekspozycję na samych wykonawców obronnych oraz producentów platform. Jak wskazano powyżej, uważamy, że istotna część entuzjazmu rynku wobec tematu ponownego zbrojenia jest już odzwierciedlona w wycenach tych spółek. Inwestorzy nie powinni zakładać, że przeszacowanie cen akcji z ostatnich lat będzie kontynuowane. Kluczowe ryzyka obejmują: ryzyko rynku akcji, ryzyko płynności oraz ryzyko koncentracji branżowej lub sektorowej.

VanEck Rare Earth and Strategic Metals UCITS ETF pasywnie odwzorowuje indeks MVIS® Global Rare Earth/Strategic Metals i znajduje się wyżej w łańcuchu wartości, wśród spółek wydobywczych, rafineryjnych i przetwórczych, które dostarczają sam surowiec. To ta część łańcucha wartości, którą rynek, naszym zdaniem, wolniej wycenił na nowo: producenci metali ziem rzadkich i metali rzadkich (minor metals), których podaż jest ograniczona, a w przypadku najbardziej krytycznych surowców skoncentrowana poza Zachodem. Główne ryzyka: ryzyko inwestowania w spółki z sektora zasobów naturalnych, ryzyko inwestowania w emitentów z rynków wschodzących, ryzyko inwestowania w mniejsze spółki.

VanEck S&P Global Mining UCITS ETF pasywnie odwzorowuje indeks S&P Global Mining i oferuje najszerszą ekspozycję spośród tych trzech funduszy, obejmując zdywersyfikowanych producentów rudy żelaza (potrzebnej do produkcji stali), miedzi i aluminium opisanych powyżej. Podczas gdy ekspozycja na metale ziem rzadkich i metale strategiczne koncentruje się na materiałach stanowiących wąskie gardła, ta obejmuje metale masowe i nieszlachetne, które odpowiadają za tonaż programu zbrojeniowego: bardziej zdywersyfikowana, choć również bardziej cykliczna droga do tego samego popytu. Główne ryzyka: ryzyko inwestowania w spółki z sektora zasobów naturalnych, ryzyko inwestowania w emitentów z rynków wschodzących, ryzyko inwestowania w mniejsze spółki.

Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji inwestycyjnej należy zapoznać się z Prospektem i KID. Ryzyko utraty kapitału.

Aby otrzymywać więcej analiz, zapisz się do naszego newslettera.