Energia jądrowa: szanse i zagrożenia

Po latach pozostawania w cieniu, temat uranu i energii jądrowej ponownie zwrócił uwagę inwestorów w 2021 r. Najpierw pojawiło się spekulacyjne zainteresowanie uranem i spółkami go wydobywającymi, a wkrótce potem również spółkami z sektora energetyki jądrowej, na co miały wpływ obawy o bezpieczeństwo energetyczne po wybuchu wojny w Ukrainie.

Nie ma na to lepszego dowodu, niż zmiany cen uranu. Chociaż nagłówki gazet skupiają się na znacznie bardziej niestabilnym i spekulacyjnym rynku spot, duże przedsiębiorstwa użyteczności publicznej i spółki górnicze podpisują kontrakty na 2–3 lata w przód, co prawdopodobnie sprawia, że długoterminowa cena jest lepszym miernikiem nastrojów odnośnie przemysłu jądrowego.

Źródło: Cameco, UxC. Wyniki osiągnięte w przeszłości nie są dobrym prognostykiem przyszłych zwrotów z inwestycji.

Mimo że ceny spot na przestrzeni ostatnich kilku lat charakteryzowały się znacznymi wzrostami i spadkami, długoterminowe ceny uranu wciąż rosły. Przez ostatnie 12 miesięcy cena długoterminowa utrzymywała się na stabilnym poziomie około 80 dolarów za funt, pomimo presji spadkowej na rynku spot, co pośrednio potwierdzało tezę dotyczącą długoterminowych perspektyw sektora nuklearnego.

Co zatem jest przyczyną ponownego zainteresowania inwestorów?

Bezpieczeństwo energetyczne

Zimą 2025 r. Niemcy, których produkcja energii niskoemisyjnej opiera się na energii słonecznej i wiatrowej, doświadczyły okresu wyjątkowo słabych wiatrów i małego nasłonecznienia. Spowodowało to deficyt energii elektrycznej, który trzeba było uzupełnić, spalając więcej paliw kopalnych i importując energię od europejskich sąsiadów. To ostatnie z kolei doprowadziło do gwałtownego wzrostu cen energii elektrycznej w krajach nordyckich, co wywołało niepokoje polityczne w Norwegii i krytyczne uwagi ze strony rządów innych krajów skandynawskich¹.

Źródło: Entso-E, EPEX.

Uwydatniło to potrzebę niskoemisyjnego rozwiązania bazowego w celu zapewnienia energii w takich sytuacjach. Doskonały współczynnik wykorzystania mocy elektrowni jądrowych wynoszący >90% sprawia, że są one odpowiednim kandydatem. Jednak w pewnych przypadkach, zwłaszcza przy starszych konstrukcjach, może się zdarzyć, że zdolność elektrowni do pracy zostanie zakłócona przez wyjątkowo wysoką temperaturę otoczenia², co podkreśla znaczenie wyboru odpowiednich technologii w kontekście zmian klimatycznych.

Źródło: IEA, 2023. Współczynnik wykorzystania mocy oznacza stosunek rzeczywistej energii elektrycznej wyprodukowanej w danym okresie do maksymalnej energii elektrycznej możliwej do wyprodukowania w tym okresie.

Kolejnym kluczowym czynnikiem jest przewidywalność kosztów: podczas gdy około 80 procent kosztów operacyjnych elektrowni gazowych zależy od cen gazu, ceny uranu stanowią jedynie około 25 procent kosztów elektrowni jądrowych³. Oznacza to, że nawet jeśli ceny uranu wzrosną, ich wpływ na odbiorców końcowych będzie ograniczony. Natomiast zmienne ceny gazu często powodowały gwałtowne i odczuwalne skoki cen dla europejskich konsumentów, zwłaszcza zimą.

Dekarbonizacja

Energia jądrowa charakteryzuje się jednym z najniższych śladów węglowych wśród konwencjonalnych źródeł energii, dzięki możliwości wytwarzania energii bez spalania. Dzięki temu nadaje się znakomicie na bazę sieci energii niskoemisyjnej, uzupełniającą energię słoneczną, wiatrową i wodną.

Źródło: Our World in Data, 2023.

Nigdzie na świecie dążenie do dekarbonizacji nie jest tak widoczne, jak w Chinach, gdzie większość energii elektrycznej nadal pochodzi z węgla⁴. Aby zredukować emisję dwutlenku węgla w gospodarce opartej na przemyśle i oczyścić powietrze w dużych miastach, chiński rząd aktywnie inwestował w niskoemisyjne źródła energii, w tym energię jądrową, i w ciągu 15 lat udało mu się obniżyć udział energii elektrycznej pochodzącej z węgla z 80% do 60%. W Chinach buduje się obecnie 33 dodatkowe reaktory jądrowe, które będą mogły dostarczyć do krajowej sieci energetycznej ponad 35 GWe energii niskoemisyjnej⁵. Niemniej jednak inwestorzy powinni być świadomi ryzyka związanego z inwestowaniem w spółki z rynków wschodzących i szczególnego ryzyka związanego z inwestowaniem w spółki chińskie.

Sztuczna inteligencja i centra danych

W ostatnich latach rosło zapotrzebowanie na pojemność centrów danych w wyniku wzrostu popularności rozwiązań chmurowych i pojawienia się dużych modeli językowych (LLM), co skutkowało większym zużyciem energii elektrycznej. Chociaż w ostatnich latach centra danych stały się o wiele bardziej wydajne i zużywają mniej energii na jednostkę obliczeniową, to ostatnio tempo wzrostu wydajności uległo spowolnieniu. Energia jądrowa zapewnia stabilne i niezawodne dostawy prądu, dzięki czemu centra danych mogą być zasilane 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Jednocześnie giganci branży IT chcą zmniejszyć swój ślad węglowy i nie chcą polegać wyłącznie na elektrowniach gazowych i węglowych w celu zwiększenia dostaw energii. Trend ten zapoczątkowała we wrześniu 2024 r. firma Microsoft, która zawarła z Constellation Energy 20-letnią umowę zakupu energii, przewidującą wykorzystanie uprzednio nieaktywnej elektrowni Three Mile Island w Pensylwanii⁶ , a w jej ślady poszły firmy Alphabet, Meta i Amazon⁷.

Pomyślne wiatry regulacyjne

Zmiana nastrojów była najbardziej widoczna w USA, gdzie prezydent Trump podpisał cztery rozporządzenia wykonawcze kładące nacisk na krajową produkcję energii nuklearnej, odporne łańcuchy dostaw i innowacje technologiczne. W Europie debata na temat energetyki jądrowej również bardzo się rozwinęła — zwłaszcza w świetle rosnących cen energii, niepewności geopolitycznej i rosnącego zapotrzebowania na bezpieczną, niskoemisyjną energię podstawową. Nawet w Niemczech, gdzie tradycyjnie panuje sceptycyzm wobec energii jądrowej, sondaże wskazują, że większość społeczeństwa opowiada się za powrotem do energii jądrowej⁸, a nowy rząd sugeruje, że zamierza wycofać się z długotrwałego sporu z Francją w tej sprawie⁹.

Zainteresowanie energią jądrową po raz pierwszy odżyło, gdy kraje europejskie zaczęły intensywnie pracować nad wydłużeniem cyklu życia istniejących elektrowni. Wybuch wojny w Ukrainie spowodował pojawienie się pytań o bezpieczeństwo energetyczne Europy. Obecnie wiele rządów rozważa włączenie do sieci dodatkowych źródeł energii jądrowej. Jednak wiele z nich wciąż pamięta o przykrych doświadczeniach z przekroczeniami kosztów w przypadku starszych projektów i poszukuje alternatywnych rozwiązań, takich jak małe reaktory modułowe (SMR). Ich modułowa konstrukcja pozwala na seryjną produkcję w fabryce, co teoretycznie skraca czas planowania i budowy, oraz zmniejsza koszty. Ponadto reaktory SMR można skalować w zależności od zapotrzebowania, łącząc ze sobą wiele modułów lub stopniowo dodając nowe moduły. Mimo że technologia ta nie jest jeszcze dostępna komercyjnie, jest już bardzo zaawansowana: pierwsze prototypy są gotowe, a niektóre kraje mają ambitne plany wdrożeniowe. Jednak na ich wprowadzenie na szeroką skalę do użytku komercyjnego trzeba będzie jeszcze poczekać i wciąż nie wiadomo, czy okażą się opłacalne.

Jak inwestować w energię jądrową?

Wraz z renesansem energetyki jądrowej wzrosło zainteresowanie inwestorów. Osoby zainteresowane tą branżą mogą rozważyć następujące instrumenty:

• Spółki wydobywcze
• Fundusze lub firmy fizycznie posiadające uran
• Firmy zajmujące się finansowaniem uranu i licencjami
• Wyspecjalizowane spółki nuklearne
• Konglomeraty przemysłowe działające częściowo w branży jądrowej
• ETF-y uranowe/jądrowe

W porównaniu z zakupem funduszu ETF, inwestowanie w akcje poszczególnych firm wiąże się z większym potencjałem wzrostu, ale również z większym ryzykiem specyficznym dla wybranej spółki. Bezpośrednie inwestycje wymagają wysokiego poziomu specjalistycznej wiedzy, ponieważ niektóre przedsiębiorstwa są bardziej wrażliwe na ceny uranu niż inne.

Jeśli zdecydują się Państwo się na inwestycję za pośrednictwem ETF-u, VanEck Uranium and Nuclear Technologies UCITS ETF (ISIN: IE000M7V94E1) oferuje inwestorom zróżnicowany i płynny dostęp do szerokiego spektrum spółek działających w złożonym łańcuchu wartości sektora jądrowego. Uwzględniony jest w nim szereg przedsiębiorstw, które uczestniczą w wydobyciu uranu lub odgrywają istotną rolę w rozwoju technologii jądrowych i budowie elektrowni jądrowych. Przed dokonaniem inwestycji należy wziąć pod uwagę ryzyka, takie jak ryzyko związane z inwestycjami w zasoby naturalne, ryzyko płynności, a także ryzyko koncentracji. Pełne informacje na temat ryzyka można znaleźć w dokumencie KID i prospekcie.