De nieuwe wapenwedloop is een metaalrace

Belangrijkste conclusies

• De wereldwijde herbewapeningsgolf — aangevoerd door een recordaanvraag van 1,5 biljoen dollar voor de Amerikaanse defensie en de NAVO-belofte om 5% van het bbp te bereiken — is in wezen een opbouw van hardware, en daarmee vermomd een metalenorder.
• China heeft zijn dominantie over kritieke metalen benut, met controle over 97%+ van samarium, 98% van gallium en 83% van wolfraam, door exporten te beperken en militaire afnemers af te snijden.
• De Amerikaanse wet die uit China afkomstige defensiemagneten verbiedt, treedt in januari 2027 in werking en creëert verplichte vraag waaraan het binnenlandse aanbod nog niet kan voldoen — hoewel onzeker blijft hoe snel die kloof sluit en of dit zich vertaalt in hogere winsten voor producenten.
• De markt heeft defensieaandelen opgedreven, maar niet de materialen eronder — grondstoffenaandelen zijn naar onze mening een onderbezet kanaal om in te spelen op het herbewapeningsthema. Dit is onze mening en kan onjuist blijken; grondstoffenaandelen zijn historisch volatieler geweest dan brede aandelenmarkten.

Uitgehold en blootgesteld

Het kostte drie decennia om dit gat te graven. Na de Koude Oorlog liet het Westen zijn defensiebasis wegkwijnen — voorraden werden verkocht en de NAVO-uitgaven daalden tegen 2014 tot 1,4% van het bbp.¹ Vandaag bouwt de VS slechts 0,1% van de schepen in de wereld en amper een derde van het beoogde aantal onderzeeërs.² De spanning is actueel: tijdens de Iran-campagne van 2026 vuurde het meer dan 1.000 Tomahawk- en 1.100 JASSM-kruisraketten af – munitie die het jarenlang niet kan vervangen.³ China nam de capaciteit over die het Westen had opgegeven, waardoor de F-35, Arleigh Burke-destroyers en onderzeeërs van de Virginia-klasse afhankelijk zijn van juist die rivaal waarvoor zij werden gebouwd om af te schrikken.

Europese defensie-uitgaven: ontwapening → ommekeer → versnelling

De ommekeer is abrupt. De wereldwijde defensie-uitgaven stegen in 2024 reëel met 9,7% en bereikten in 2025 2,9 biljoen dollar.⁴ Europa voerde de stijging aan, waarbij Duitsland voor het eerst sinds 1992 de grens van 2% van het bbp overschreed.⁵

Op de NAVO-top in Den Haag in juni 2025 beloofden 31 van de 32 leden 5% van het bbp tegen 2035 — meer dan een verdubbeling van de huidige richtlijn.⁶

Militaire uitgaven van Europese NAVO-lidstaten als aandeel van het bbp (procentuele verandering per periode)

Bron: berekeningen van VanEck op basis van gegevens van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI, 2025), zoals gepubliceerd in Intereconomics (2026), “Can Europe Deliver NATO’s Five Percent?” Uitsluitend ter illustratie. Geen prognose van toekomstige resultaten.

De VS alleen al vraagt voor 2027 1,5 biljoen dollar aan — de grootste militaire opbouw sinds de Tweede Wereldoorlog, een stijging van 44% ten opzichte van 2026.⁷

We zijn hier eerder geweest

De laatste grote herbewapening — de Tweede Wereldoorlog en Korea — leidde tot een van de grootste grondstoffensupercycli uit de geschiedenis. Tegen 1950 vertraagden tekorten aan koper, staal, aluminium en wolfraam de Amerikaanse wapenproductie zodanig dat Washington tarwe ruilde voor buitenlandse bauxiet, chroom en tin. De metalen, niet de legers, bepaalden het tempo. Dat zouden ze opnieuw kunnen doen.

Bronnen: OSD Historical Office, Rearming for the Cold War; CSIS, Minerals at War (2026); Geopolitical Monitor.  

Het “Arsenaal van Vrijheid”

Deze opbouw bestaat overwegend uit materieel. NAVO-leden besteden nu 32% van hun begrotingen aan inkoop, boven de ondergrens van 20% van het bondgenootschap; als de 5%-belofte wordt nagekomen, kunnen de uitgaven in het volgende decennium oplopen tot bijna 30 biljoen dollar — waarvan bijna 10 biljoen dollar alleen al aan hardware.⁸

Het Pentagon noemt het het “Arsenaal van Vrijheid” — niet meer troepen, maar een heropgebouwde productiebasis, waarbij meer dan de helft van het geld naar inkoop en wapens van de volgende generatie gaat.⁹

Een groot deel van deze uitgaven lijkt structureel eerder dan cyclisch, ondersteund door wetgeving en meerjarige toezeggingen in plaats van door de marktcyclus. Begrotingen blijven echter politiek: toekomstige regeringen kunnen ze herzien, uitstellen of heralloceren.

Vraag zonder onderscheid

Elk militair platform put uit dezelfde mand metalen — een gevechtsvliegtuig en een destroyer delen nooit hetzelfde slagveld, maar concurreren wel om hetzelfde aluminium, koper, wolfraam en zeldzame aardmetalen.

Belangrijke metalen en mineralen in grote defensiesystemen

Bron: Benedetta Girardi, Irina Patrahau, Giovanni Cisco en Michel Rademaker, “Strategic Raw Materials for Defence: Mapping European Industry Needs,” The Hague Centre for Strategic Studies (2020); via BofA Global Research. Ter illustratie.

Defensie vormt vandaag een relatief klein aandeel van deze markten, maar het is een snelgroeiende, wettelijk verplichte bron van vraag — en deze versnelt in een markt die al krap en geconcentreerd is. Goldman Sachs schat dat alleen de Europese herbewapening de vraag naar industriële metalen in de regio tegen 2027 met ongeveer 6% zal verhogen¹⁰. Daarna versterken twee krachten elkaar: die stijgende vraag en een wedloop om aanbod buiten China veilig te stellen. Voor beleggers wijst dat op mijnbouwers en verwerkers buiten China — die mogelijk kunnen profiteren van stijgende vraag en de premie op veilig aanbod, een blootstelling die momenteel in weinig portefeuilles aanwezig is. Hogere metaalprijzen vertalen zich echter niet automatisch in hogere winsten, en mijnbouwaandelen kunnen scherp dalen, zelfs in periodes van stijgende vraag. Wat dit betekent verschilt sterk per metaal — dus bekijk ze één voor één.

De ruggengraat van elk platform: staal

Staal is qua tonnage de meest fundamentele defensie-input — een enkel vliegdekschip vereist ongeveer 70.000 ton¹¹. Defensie is slechts ~2% van de wereldwijde staalvraag, maar groeit snel – en volume is niet het verhaal; kwaliteit wel. Dat aandeel ligt ook niet vast: op het hoogtepunt van de opbouw tijdens de Koreaanse Oorlog nam defensie maar liefst 20% van de Amerikaanse staalproductie voor zijn rekening¹². Een aanhoudende herbewapening zou die vraag opnieuw kunnen verhogen — een verkrapping waarvan wij niet denken dat de markt deze heeft ingeprijsd. De platforms die moderne oorlogsvoering definiëren, draaien op speciaal staal: drukrompen voor onderzeeërs, die slechts door een handvol staalfabrieken kunnen worden geproduceerd, de gepatenteerde Eglin-stalen behuizing die wordt gebruikt in de bunker busters die in Iran zijn ingezet, en één fabriek in Pennsylvania die tot 95% van het pantserstaal voor de marine levert¹³. Naarmate de recordinkoop voor boekjaar 2026 doorwerkt in deze krappe toeleveringsketens, kan de prijszettingsmacht verschuiven naar de weinige producenten die bevoegd zijn dit te maken, al is dat niet zeker.

Scheepsbouw van de Amerikaanse marine: waterverplaatsingstonnage in aanbouw

Het tonnage van marineschepen in aanbouw is sinds 2014 met ~80% gegroeid en stijgt verder onder het plan van de marine

Bron: Congressional Budget Office, Challenges Facing the Navy's and Coast Guard's Shipbuilding Programs, april 2026 (cbo.gov/publication/62258). Waterverplaatsing (lightship) is een proxy voor staalvraag. Categorieverdelingen gereconstrueerd door VanEck op basis van CBO Figuur 4. Uitsluitend ter illustratie. Geen prognose van toekomstige resultaten.

Van de romp tot de ontsteker: koper

Koper geleidt de oorlog — het verplaatst de energie, draagt de data en bekleedt de munitie, van de kilometers bekabeling in een oorlogsschip tot de geleiding van een Tomahawk en de band die elke artilleriegranaat laat draaien. In 2021 verbruikte militaire productie 2,19 miljoen ton — meer dan 10% van de wereldwijde geraffineerde productie — en dit is sindsdien met ongeveer 14% per jaar gegroeid¹⁴. Er is ruimte voor verdere groei: oorlogsvoering die zwaar leunt op drones en raketten verbruikt meer koper per dollar dan ooit. En de vraag is moeilijk te verdringen. Veel prognosemakers verwachten dat koper in een tekort zal komen, terwijl het mijnaanbod nauwelijks groeit; in een krappe markt bepaalt de marginale ton doorgaans de prijs, en producenten die die kunnen leveren, kunnen mogelijk de marge pakken. Dergelijke prognoses zijn inherent onzeker, en koperprijzen zijn historisch sterk cyclisch geweest.

Het metaal dat Amerika niet meer produceert: aluminium

Aluminium maakt moderne oorlogsvoering mogelijk. De drones, kruisraketten en vooral de kamikazemunitie die het huidige slagveld overspoelt, zijn licht en wegwerpbaar — en licht betekent aluminium. Afgevuurd en gevlogen per duizend en nooit teruggewonnen, wordt aluminium een terugkerende vraag, geen eenmalige kost. Toch is Amerika er vrijwel mee gestopt het te smelten: ooit de grootste producent van primair aluminium ter wereld, is de VS gegaan van 24 operationele smelters naar vier¹⁵. Ondertussen is de defensievraag sinds 2009 meer dan verdubbeld en zal deze tegen 2030 verder stijgen¹⁶. Amerika importeert nu een groot deel van een metaal zonder welk het niet kan vechten — al opgenomen op de lijst van de nationale strategische voorraad. Het thuis opnieuw opbouwen van die aanvoer is nu een strategische prioriteit, en naar onze mening zouden de schaarse overgebleven westerse producenten en verwerkers tot de begunstigden kunnen behoren — al blijven de economische omstandigheden voor smelten uitdagend en hangen die sterk af van elektriciteitsprijzen en aanhoudende beleidssteun.

Het knelpunt: zeldzame aardmetalen

Zeldzame aardmetalen sturen de oorlog. De magneten die een raket geleiden, een radar richten en de F-35 aandrijven, draaien allemaal op deze metalen — vooral samarium-kobalt, gebouwd om zijn magnetisme te behouden in de hitte van een slagveld, waar gewone magneten falen. De afhankelijkheid is reëel: in 2022 stopte het Pentagon de leveringen van F-35's vanwege een in China gemaakte magnetische legering, en hervatte deze pas onder een vrijstelling.¹⁷ En de vraag stijgt sterk — vooral naar een andere magneet: het neodymium in elektrische voertuigen en robots, dat sinds 2015 is verdubbeld en tegen 2030 met nog eens ~30% stijgt.¹⁸

Voor defensie was dit nooit een volumeverhaal; het is een verhaal van controle — en China controleert het. China produceert 97% van het samarium in de wereld en heeft die greep als wapen ingezet door alles af te knijpen wat voor het leger bestemd is.¹⁹ Het antwoord van Washington is kapitaalkracht: een aandelenbelang in een binnenlandse producent en een prijsbodem op het dubbele van de marktprijs. En vanaf januari 2027 verbiedt de Amerikaanse wet elke defensiemagneet die in welke stap dan ook met China in aanraking is geweest.²⁰ De VS produceert ze nauwelijks — dus Washington ondersteunt de bedrijven die dat wel zullen doen, dezelfde producenten die meeliften op de boom in EV's en robots.

De kleine metalen, hoofdklasse:

Gallium maakt de radar van de Patriot; germanium de infraroodoptiek in nachtkijkers en hittezoekende raketten; antimoon de geharde kogelkern en de lichtspoor- en signaalmunitie die de nacht verlicht; wolfraam de penetratoren die door pantser slaan — het “oorlogsmetaal”, dicht en meedogenloos. Geen ervan is in bulk nodig; allemaal zijn ze onvervangbaar. En China beheerst het geheel — 98% van gallium, 83% van wolfraam, 68% van germanium en 48% van antimoon²¹. Het heeft al de trekker overgehaald — door gallium, germanium en antimoon in 2024 af te sluiten, wolfraam in 2025 verder aan te scherpen — en zelfs na een bestand in 2025 blijft de blokkade voor militaire afnemers van kracht. Het risico hier was nooit dat de voorraad laag zou raken; het is afgesneden worden, één vergunning tegelijk. De potentiële kans is het spiegelbeeld daarvan: de westerse producenten van wat Beijing niet wil verkopen — schaars, en steeds vaker ondersteund door overheidsvraag. Die steun is echter een beleidskeuze en kan worden verminderd of ingetrokken. Veel van deze bedrijven zijn klein, sommige nog zonder omzet, en hun aandelen kunnen volatieler en minder liquide zijn dan de bredere markt.

Wat er gebeurt wanneer China de kraan dichtdraait

Prijsstijging voor defensiekritieke mineralen na Chinese exportbeperkingen

Bron: Fastmarkets, USITC, OilPrice/Reuters (2024–2026). Stijgingen gemeten van prijzen vóór de beperkingen tot piek-/recente prijzen; perioden verschillen per mineraal. Grafiek door VanEck.

Waar wij denken dat waarde kan neerslaan

Als je de platforms en de politiek wegstript, komt het op één ding neer. De vraag ligt vast — defensiebudgetten zijn wettelijk vastgelegd, meerjarig en stijgend. Het aanbod niet — dun, geconcentreerd en, voor de materialen die er het meest toe doen, gecontroleerd door juist die tegenstander waartegen het Westen zich bewapent. Markten prijzen defensie nog steeds als een verhaal over aannemers en platforms; de diepere, duurzamere kans ligt naar onze mening in de metalen eronder — en de producenten en verwerkers die ze leveren. Zodra een metaal een prioriteit voor de nationale veiligheid wordt, is het Westen historisch bereid geweest een premie te betalen om het veilig te stellen — prijsbodems, voorraden, reshoring. Zeldzame aardmetalen laten dat al zien. De opwaartse impuls zelf — defensievraag die vanaf een lage basis stijgt — ontbreekt naar onze mening grotendeels in de waarderingen waartegen deze producenten vandaag handelen. Natuurlijke hulpbronnen hebben altijd economieën gevormd; nu vormen zij de machtsbalans, op het snijvlak van economische en nationale veiligheid. De vraag is of markten dat hebben ingeprijsd. Wij denken van niet. Natuurlijk kunnen wij het mis hebben. Als defensiebudgetten achterblijven bij de gedane beloften, als exportcontroles worden versoepeld of als nieuw aanbod sneller komt dan verwacht, kan de hier beschreven krapte snel afnemen — en kunnen de besproken aandelen onderpresteren, mogelijk aanzienlijk.

We hebben de nationale-veiligheidshelft van dat snijvlak behandeld. Economische veiligheid volgt.

Om meer inzichten te ontvangen, meld u aan voor onze nieuwsbrief.