Cztery lata JEDI: wspieranie gospodarki kosmicznej z przekonaniem

SpaceX, Virgin Galactic i Gogo zostały przywołane wyłącznie w celach ilustracyjnych, aby opisać zmiany strukturalne w gospodarce kosmicznej. W momencie pisania tego tekstu spółki te nie były posiadane przez VanEck Space Innovators UCITS ETF (JEDI). Odniesienia do konkretnych spółek nie stanowią rekomendacji kupna ani sprzedaży jakichkolwiek papierów wartościowych. Wyniki osiągnięte w przeszłości nie są wiarygodnym wskaźnikiem przyszłych rezultatów.

W czerwcu 2022 roku komercyjna gospodarka kosmiczna znajdowała się jeszcze na obrzeżach map większości inwestorów. Koszty wynoszenia ładunków spadały, a poza tradycyjnymi gigantami przemysłu lotniczo-kosmicznego pojawiało się nowe pokolenie spółek – jednak istniało niewiele instrumentów umożliwiających inwestowanie w ten temat jako całość. VanEck dostrzegł rodzącą się zmianę strukturalną i stworzył jeden z pierwszych w Europie funduszy ETF poświęconych tej tematyce. Cztery lata później kosmos przeszedł drogę od niszowej ciekawostki do jednego z najbardziej wyczekiwanych motywów inwestycyjnych.

Wczesne rozpoznanie motywu i konsekwentne trwanie przy nim

Inwestowanie tematyczne opiera się na prostej, ale wymagającej zasadzie: rozpoznać zmianę strukturalną, zanim stanie się konsensusem, i pozostać zainwestowanym przez lata potrzebne do jej pełnego ujawnienia się. Bycie wcześnie to tylko połowa dyscypliny; to przekonanie, by trzymać się obranej ścieżki, daje długoterminowemu motywowi przestrzeń do rozwoju. Jako pionier inwestycji tematycznych i innowacyjnych od 1955 roku, VanEck zbudował swoją reputację na otwieraniu dostępu do idei, zanim trafią do głównego nurtu – od złota i zasobów naturalnych po półprzewodniki, obronność, komputery kwantowe, a teraz także kosmos.

Tym właśnie kieruje się VanEck: pomaganiem naszym klientom uzyskiwać dostęp do możliwości rynkowych jutra za pomocą starannie zaprojektowanych produktów oraz długoterminowej perspektywy, a nie obietnic.

Cztery lata wyznaczone kamieniami milowymi

Kiedy fundusz został uruchomiony w czerwcu 2022 roku, komercyjna gospodarka kosmiczna nadal znajdowała się na obrzeżach map większości inwestorów. W poprzedniej dekadzie koszty wynoszenia ładunków gwałtownie spadły, satelity stawały się znacznie bardziej zaawansowane, a poza tradycyjnymi gigantami sektora lotniczo-kosmicznego pojawiało się nowe pokolenie spółek giełdowych.

Przez większą część lat 2022 i 2023 postęp był realny, ale łatwy do przeoczenia. Wzrost branży najpierw uwidaczniał się w wskaźnikach operacyjnych, a nie w wycenach rynkowych czy nagłówkach. Liczba globalnych startów orbitalnych wzrosła ze 186 w 2022 roku do 259 w 2024 roku¹. W tym samym okresie liczba aktywnych satelitów na orbicie po raz pierwszy przekroczyła 10 000, głównie za sprawą rozmieszczania dużych konstelacji szerokopasmowych na niskiej orbicie okołoziemskiej². Były to również lata budowania technologicznych fundamentów pod kolejne etapy: misja Artemis I NASA wysłała bezzałogowy statek Orion wokół Księżyca, co stanowiło pierwszy krok programu NASA mającego na celu ponowne wysłanie astronautów na Księżyc³; a SpaceX przeprowadził pierwsze zintegrowane testy lotu Starshipa, najpotężniejszego systemu nośnego, jaki kiedykolwiek zbudowano⁴. Poza nagłówkami medialnymi uniwersum inwestycyjne nadal się poszerzało, ponieważ spółki z obszaru startów, produkcji satelitów, komunikacji i eksploracji Księżyca wchodziły na rynki publiczne. Branża wyraźnie się rozwijała, nawet jeśli uwaga inwestorów nie nadążała jeszcze w pełni za tym procesem.

Globalne starty orbitalne (1957-2025)

Źródło: Space Stats. (2026). Orbital launches by year. Space Stats

Od 2024 roku zaczęło się to zmieniać. Kosmos coraz częściej postrzegano jako aktywo strategiczne – nie tylko dla łączności i nawigacji, lecz także dla bezpieczeństwa narodowego, odporności i suwerenności technologicznej. Kilka kamieni milowych wzmocniło tę zmianę, w tym pomyślna walidacja misji obrony planetarnej DART NASA, która zmieniła orbitę asteroidy⁵. Z komercyjnego punktu widzenia najważniejsze było jednak to, że bezpośrednia komunikacja satelitarna z urządzeniami przeszła od koncepcji do rzeczywistości: AST SpaceMobile zrealizował pierwsze na świecie połączenie głosowe, a później także pierwsze szerokopasmowe połączenie 5G z kosmosu do zwykłego, niemodyfikowanego smartfona⁶, podczas gdy Starlink rozpoczął testy usług direct-to-cell z partnerami telekomunikacyjnymi⁷. Rozwój ten wskazywał na branżę dojrzewającą jednocześnie w obszarach eksploracji, łączności i obronności. Wraz z rozszerzaniem się możliwości na coraz bardziej wyspecjalizowane nisze – od serwisowania orbitalnego i usuwania śmieci kosmicznych po radar z syntetyczną aperturą i wywiad geoprzestrzenny – zewnętrzne prognozy zaczęły odzwierciedlać skalę tej szansy. Światowe Forum Ekonomiczne oraz McKinsey szacują, że globalna gospodarka kosmiczna może osiągnąć wartość 1,8 bln USD do 2035 roku, a więc potroić się w ciągu następnej dekady⁸.

W 2025 roku poszczególne części łańcucha wartości zaczęły wzajemnie się wzmacniać. Łączność satelitarna zbliżyła się do komercyjnej realności; dane obserwacji Ziemi znalazły nowe zastosowania napędzane przez AI, a stały popyt ze strony rządów wspierał portfele zamówień w obszarze systemów satelitarnych, robotyki i infrastruktury komunikacyjnej. Równolegle narastał impet komercyjny: od finansowania przez NASA prywatnie obsługiwanych następców Międzynarodowej Stacji Kosmicznej⁹ po wdrażanie nowych szerokopasmowych konstelacji na niskiej orbicie okołoziemskiej¹⁰. Kosmos nie był już tylko kwestią dotarcia na orbitę; coraz bardziej chodziło o to, co można stamtąd zbudować, połączyć i zrozumieć.

Wejście tego motywu do głównego nurtu stało się bezdyskusyjne w 2026 roku, kiedy SpaceX przeprowadził największe IPO w historii (debiutując na Nasdaq w czerwcu przy wycenie przekraczającej 2 bln USD)¹¹ na tle szerszej fali ambitnych działań, obejmującej także Artemis II NASA, pierwszą załogową misję z powrotem w kierunku Księżyca od ponad pół wieku¹². Intensywność tego zainteresowania niosła dla inwestorów także własną lekcję: motywy napędzane innowacją rzadko rozwijają się po linii prostej, a kapitał może gwałtownie rotować między uznanymi nazwami a nowymi podmiotami. Właśnie dlatego oparte na zasadach podejście JEDI ma znaczenie: motyw zbudowany na innowacji zawsze będzie obejmował zarówno liderów, jak i maruderów, a zdyscyplinowana metodologia pozwala portfelowi ewoluować wraz z branżą. Po czterech latach pytanie nie brzmi już, czy kosmos jest inwestowalny, lecz jak najlepiej uzyskać do niego dostęp.

Nowy wyścig kosmiczny – kluczowe IPO i kamienie milowe

Źródło: analiza VanEck na podstawie IPO i dokumentów spółek; NASA; ISRO

Wczesna – i czysta – ekspozycja

Bycie wcześnie to jedna dyscyplina; zachowanie czystości ekspozycji to druga. Ekspozycję na kosmos można uzyskać na wiele sposobów, ale znaczna jej część znajduje się w ramach dużych konglomeratów lotniczo-kosmicznych, obronnych lub telekomunikacyjnych, gdzie kosmos może stanowić jedynie niewielką część przychodów. JEDI został zaprojektowany tak, aby uniknąć takiego rozwodnienia. Koncentruje się na spółkach, dla których kosmos jest centralnym elementem działalności, i rozkłada ekspozycję na cały łańcuch wartości, zamiast skupiać ją na jednej czy dwóch głośnych nazwach.

Ta szerokość ma znaczenie. Współczesna gospodarka kosmiczna nie jest jedną branżą, lecz ekosystemem: dostawcy usług wynoszenia ładunków, producenci satelitów, sieci komunikacyjne, platformy obserwacji Ziemi, specjaliści od analityki danych i spółki infrastrukturalne pełnią różne role. OECD opisuje ten sektor jako coraz bardziej globalny, wspierany przez większą liczbę rządowych programów kosmicznych, większą liczbę podmiotów komercyjnych oraz dojrzewanie nowych systemów kosmicznych¹³.

VanEck Space Innovators UCITS ETF – 3 największych kontrybutorów

Źródło: Morningstar Direct / VanEck; obejmuje także pozycje usunięte już z indeksu. Dane na dzień 30 czerwca 2026 r. Wyniki osiągnięte w przeszłości nie są wiarygodnym wskaźnikiem przyszłych rezultatów.

Tę szerokość najłatwiej dostrzec, analizując poszczególne spółki i patrząc po prostu na 3 największych kontrybutorów. Te trzy firmy pokazują, jak komercyjna gospodarka kosmiczna dojrzewała od infrastruktury do usług: Rocket Lab zapewnia zaplecze startowe i orbitalny sprzęt, podczas gdy AST SpaceMobile buduje warstwę łączności direct-to-device. Planet Labs odzwierciedla jedną z najważniejszych zmian: we współczesnej gospodarce kosmicznej największa wartość jest coraz częściej tworzona nie przez samo dotarcie na orbitę, lecz przez to, co robi się z danymi, gdy już się tam znajdziemy.

Łącznie te przedsiębiorstwa wyznaczają pełny łuk współczesnej gospodarki kosmicznej: dotarcie na orbitę, budowę infrastruktury na orbicie, łączenie za pośrednictwem orbity oraz przekształcanie danych orbitalnych w komercyjną wiedzę na Ziemi.

Co istotne, nie każda część tezy inwestycyjnej się sprawdziła – i to również jest pouczające.

VanEck Space Innovators UCITS ETF – 3 największych negatywnych kontrybutorów

Źródło: Morningstar Direct / VanEck; obejmuje także pozycje usunięte już z indeksu. Dane na dzień 30 czerwca 2026 r. Wyniki osiągnięte w przeszłości nie są wiarygodnym wskaźnikiem przyszłych rezultatów.

Turystyka kosmiczna, niegdyś postrzegana jako jedna z definiujących komercyjnych szans sektora, nadal jest daleka od osiągnięcia znaczącej skali. Virgin Galactic, jedna z najbardziej rozpoznawalnych nazw w branży na początku dekady, straciła ponad 90% swojej wartości w okresie istnienia funduszu i została usunięta z ETF w 2024 roku¹⁴.

Wniosek jest taki, że wykonalność technologiczna i sukces komercyjny nie są tym samym. Niektóre z najmocniej nagłaśnianych koncepcji w sektorze przyciągnęły ogromną uwagę, ale nie zdołały wypracować trwałych modeli biznesowych. W ciągu życia funduszu różnica między najlepszymi a najsłabszymi wynikami przekroczyła 2 600 punktów procentowych, co jest wyjątkowo dużą rozpiętością nawet jak na standardy sektorów innowacyjnych. Kosmos pozostaje wysoce techniczną branżą, w której dominujące technologie, modele biznesowe i przewagi konkurencyjne wciąż się kształtują. Przewidzenie z przekonaniem długoterminowych zwycięzców jest niezwykle trudne, a historia sugeruje, że wiele spółek, na których inwestorzy koncentrują się dziś, może nie być tymi, które będą definiować branżę za dekadę.

Długoterminowa perspektywa

Impuls w sektorze kosmicznym jest dziś silny, ale dla inwestorów ważniejsza jest długoterminowa trajektoria. Takie motywy rzadko rozwijają się po linii prostej – po okresach entuzjazmu może pojawić się zmienność, a krótkoterminowe wahania są częścią inwestowania w innowacje. Dlatego JEDI stosuje jasną, opartą na zasadach metodologię indeksową oraz zrównoważone, zdywersyfikowane podejście do całego kosmicznego łańcucha wartości, zamiast skoncentrowanych zakładów. Celem jest trwała ekspozycja na motyw strukturalny, a nie prognozowanie, dokąd ceny pójdą w następnej kolejności.

“Byliśmy jednymi z pierwszych, którzy dali europejskim inwestorom możliwość uczestniczenia w gospodarce kosmicznej – ponieważ właśnie to VanEck robił od zawsze: otwierał drzwi do możliwości, które inni pomijają. Cztery lata później nasze przekonanie co do gospodarki kosmicznej jest jeszcze silniejsze – i dziś jesteśmy równie oddani tej wizji, jak byliśmy pierwszego dnia.”
- Martijn Rozemuller, CEO, VanEck Europe

Po czterech latach JEDI wyrósł z wczesnej idei na ugruntowany sposób inwestowania w gospodarkę kosmiczną. Jego kolejne rozdziały – głębsza eksploracja, rozbudowujące się sieci satelitarne, zastosowania ukierunkowane na AI oraz spółki, które dopiero mają wejść na rynki publiczne – dopiero zaczynają się rozwijać. Dla cierpliwych inwestorów ta historia wciąż znajduje się w swoich początkowych rozdziałach.