Vinden institutionele beleggers defensie in toenemende mate ethisch aanvaardbaar?

Toen ik in juni 2025 een evenement in Luxemburg bijwoonde, viel het me op hoeveel institutionele beleggers in de zaal belangen hadden in defensieaandelen. In een peiling zei meer dan de helft van de ongeveer 50 deelnemers dat ze die hadden⁴. Dat is een veel hoger aantal dan kort geleden het geval zou zijn geweest.

Net iets meer dan twee jaar geleden, toen we in maart 2023 de VanEck Defense UCITS ETF lanceerden, waren de eerste kopers voornamelijk particuliere beleggers. De ETF is sindsdien echter gegroeid tot $ 7,9 miljard aan nettoactiva⁵ en telt verzekeringsmaatschappijen, pensioenfondsen en vermogensbeheerders onder haar beleggers.

Als Europa's eerste en grootste exchange traded fund in defensie⁶, kan onze ETF beschouwd worden als een goede graadmeter voor de veranderende mindset van institutionele beleggers. Veel beleggers die de sector ooit om ethische of reputatieredenen vermeden, heroverwegen nu de rol van de sector bij het waarborgen van de nationale en collectieve veiligheid. Tegelijkertijd blijven anderen voorzichtig, met het argument dat de sociale en humanitaire implicaties van wapenproductie moeilijk te verenigen zijn met principes voor verantwoord beleggen. Voor hen blijven reputatierisico, verwachtingen van belanghebbenden en afstemming op duurzaamheidsdoelen op de lange termijn doorslaggevende overwegingen. Deze divergentie wijst eerder op een aanhoudend debat dan op een vaste consensus, zelfs nu de kapitaalstromen naar de sector blijven toenemen.

Bijdragen aan vrede te midden van toenemende instabiliteit

Als teken van de veranderende tijden benadrukt de Europese Commissie dat investeren in defensiebedrijven niet als onethisch of niet duurzaam moet worden beschouwd. Na de aankondiging van het ReArm Europe Plan, dat tot doel heeft 800 miljard euro aan defensie-uitgaven te realiseren tegen 2030, vermeldde een mededeling van de Europese Commissie dat "de defensie-industrie van de EU het potentieel heeft om bij te dragen aan onze gemeenschappelijke vrede en veiligheid, in overeenstemming met VN-doelstelling voor duurzame ontwikkeling 16 - Vrede, rechtvaardigheid en sterke instellingen"⁷.

Helaas laat de Global Peace Index zien waarom defensie zo actueel is. De wereldwijde stabiliteit is de afgelopen 17 jaar afgenomen (zie grafiek). De index registreert significante toenames in politieke instabiliteit, het aantal en de intensiteit van conflicten, doden als gevolg van conflicten en toenemende geopolitieke fragmentatie.

Algemene GPI-trend en jaarlijkse procentuele verandering, 2008-2025

De vreedzaamheid is in 14 van de afgelopen 17 jaar jaar-op-jaar gedaald.

Bron: IEP, juni 2025.

Tegen die achtergrond groeien de militaire uitgaven momenteel snel. Wereldwijd stegen de uitgaven in 2024 met 9,4% tot $2,7 biljoen, de sterkste stijging sinds ten minste 1988, volgens het gerespecteerde Stockholm International Peace Research Institute⁸. Het is de moeite waard om te onthouden dat als de huidige geopolitieke situatie verandert, overheden hun doelstellingen voor defensie-uitgaven naar beneden zouden kunnen bijstellen.

Defensie en duurzaamheid heroverwegen

Zelfs fondsen met een specifiek duurzaam mandaat heroverwegen hun benadering van defensie. In 2024 had ongeveer een derde van de fondsen in Europa en het Verenigd Koninkrijk die zich richten op milieu-, sociale en ondernemingsbestuur aspecten € 7,7 miljard in de sector belegd, vergeleken met € 3,2 miljard in het eerste kwartaal van 2022, volgens een analyse voor de Financial Times door Morningstar Direct⁹.

Meestal maken ze echter een kritisch onderscheid tussen controversiële en conventionele wapens. Ze sluiten nog steeds op grote schaal producenten uit van controversiële wapens – waaronder nucleaire, chemische en biologische wapens, landmijnen en clustermunitie – die verboden zijn onder internationale verdragen. Ze investeren echter meer in producenten van conventionele wapens zoals tanks, vuurwapens en vliegtuigen.

Toch blijft er enige verwarring bestaan over de mate waarin defensieaandelen als duurzaam kunnen worden beschouwd volgens de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR) van de EU. Deze verordening wordt momenteel herzien en verdere verduidelijking wordt later in 2025 of begin 2026 verwacht.

Een genuanceerd perspectief

De aanpak van onze ETF is om controversiële wapens specifiek uit te sluiten. Het is gedefinieerd als een artikel 6-fonds onder SFDR en wordt niet op de markt gebracht als een duurzaam of groen fonds. Een belangrijke verduidelijking in deze discussie is het onderscheid tussen ESG-integratie en ethisch beleggen. ESG-integratie gaat over het beoordelen en beheren van risico's op het gebied van milieu, maatschappij en ondernemingsbestuur in alle sectoren, in plaats van morele of ethische oordelen te vellen. Uitsluitingen zijn vaak een kwestie van regelgeving of beleggingsbeleid, in plaats van een bewijs dat een bedrijf of sector inherent onverenigbaar is met ESG-principes. Dit onderscheid wordt vaak over het hoofd gezien, wat leidt tot een enigszins binaire kijk op verdediging: of volledig uitgesloten of volledig omarmd. In werkelijkheid is het plaatje veel complexer.

Hoewel het debat sinds de lancering van de ETF in 2023 is verschoven, zijn wij van mening dat defensiefondsen niet specifiek als duurzame beleggingen op de markt moeten worden gebracht. Nu investeerders en beleidsmakers echter steeds meer inzien dat nationale en collectieve veiligheid voorwaarden zijn voor duurzaamheid op de lange termijn, veranderen de perspectieven. Dit betekent niet dat defensieactiviteiten op zichzelf duurzaam zijn. Deze erkenning lost de ethische spanning die inherent is aan de sector niet op, aangezien wapens uiteindelijk ontworpen zijn om schade aan te richten, maar het helpt wel om defensie te kaderen in een bredere context van risicobeheer en robuustheid.

Het lijdt geen twijfel dat de houding ten opzichte van defensiebeleggen aanzienlijk veranderd is en nog steeds verandert. Allerlei soorten beleggers verwelkomen de sector terug in de mainstream, zien deze als essentieel voor het beschermen van de vrede en richten zich op de beleggingsmerites. Tegelijkertijd blijft het onderwerp gevoelig: Sommige belanghebbenden blijven zich afvragen of defensieproductie in overeenstemming kan worden gebracht met ESG-principes, met name die welke de nadruk leggen op sociale impact en mensenrechten. In die zin weerspiegelt de integratie van defensie binnen ESG-bewuste portefeuilles in toenemende mate een pragmatisch begrip van de wereldwijde realiteit in plaats van een morele goedkeuring, wat aangeeft dat de steun van beleggers voor de sector waarschijnlijk zal blijven groeien, maar dat het debat over de ethische en duurzaamheidsimplicaties ervan ook zal blijven doorgaan.